Astrolabium

Astrolabium is Grieks en betekent letterlijk «steropnemer».

Het is een der oudste instrumenten voor het meten van posities van hemellichamen. Het zogenaamde planisferisch astrolabium is door de Griekse sterrenkundige Hipparchus (ca 190-125 v. Chr) uitgevonden.

Vooral de Arabieren hebben er grote verbeteringen in aangebracht. Het bestond in wezen uit een verdeelde cirkel met een daarbinnen draaibaar bevestigde vizierstang, alhidade geheten. Als men de cirkel verticaal liet hangen, dan kon de hoogte van een hemellichaam gemeten worden. Plaatste men de cirkel horizontaal, dan was het mogelijk verschillen in azimut te bepalen. Het azimut van een hemellichaam is de afstand in graden vanaf het noord punt tot het punt recht onder dat hemellichaam; het wordt gemeten in oostelijke richting.

Met behulp van een verwisselbaar stel cirkels van constante hoogte kon uit de gemeten zonshoogte de tijd worden bepaald.

Het instrument bevatte verder verschillende schalen en tafels die van belang waren voor astrologie en zeevaart.