https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/Recent content in Encyclopedie on Sterrenkunde in Nederland - Info over Sterren, Maan en PlanetenHugo -- gohugo.ioen-usFri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ae/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ae/Afkorting van astronomische eenheid. De astronomische eenheid is een afstandsmaat die vooral gebruikt wordt om afstanden binnen het zonnestelsel aan te geven. Afgesproken is dat de gemiddelde afstand van de aarde - de zon precies één astronomische eenheid bedraagt. Deze afstand is tegenwoordig heel nauwkeurig bekend en bedraagt 149.597.870,69 kilometer. Meestal ronden we dit af tot 150 miljoen kilometer. Voor afstanden tot de sterren is de astronomische eenheid niet bruikbaar.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aantrekkingskracht/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aantrekkingskracht/Zie zwaartekracht.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aardbevingen/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aardbevingen/Bron fig 1: Environmental Protection Agency (figuur 1: De gevolgen van een aardbeving) Op plaatsen waar de aardkorst erg dun is komen vaak aardbevingen voor. Deze aardbevingen ontstaan door plotselinge beweging van één of meerdere lagen van de aardkorst of de daaronder liggende aardmantel. Hierdoor ontstaan trillingen. Deze trillingen hebben een geweldige snelheid. We onderscheiden verschillenden golven. Zo worden de golven waarbij de deeltjes zich bewegen in de richting van de voortlopende trilling P-golvengenoemd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aarde/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aarde/Bron: NASA, made by Reto Stöckli Figuur 1: De aarde vanuit de ruimte. De aarde is één van de negen planeten van ons zonnestelsel. Alle planeten bestaan hoofdzakelijk uit vaste stoffen. Dat is één van de verschillen tussen een ster en een planeet. Een ster is een grote gloeiende gasbol! Een planeet straalt zelf geen licht uit. Net als alle andere planeten ontvangt de aarde licht en warmte van de zon.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aberratie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aberratie/Aberratie is een verschijnsel dat je kunt vergelijken met een alledaags gebeuren. Let maar eens op een wandelaar die met een paraplu in de regen loopt. Bij windstil weer zullen de regendruppels recht naar beneden vallen. Toch moet de wandelaar de paraplu iets naar voren houden om niet door de druppels geraakt te worden. Hoe harder hij loopt, hoe meer hij de paraplu naar voren moet houden om niet nat te worden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/absolute/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/absolute/Je hebt vast wel gemerkt dat niet alle sterren even helder zijn. Dat heeft twee oorzaken. Allereerst stralen niet alle sterren evenveel licht uit. Toch willen we graag weten hoeveel licht een ster in werkelijkheid uitstraalt. Om dat te kunnen bepalen is de absolute magnitude ingevoerd. Het is een maat voor de helderheid die de sterren hebben wanneer ze allemaal op gelijke afstand zouden staan. Voor deze afstand heeft men om bepaalde redenen 10 parsec gekozen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/absorptie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/absorptie/Wanneer een lichtstraal door een stofwolk heengaat, wordt het licht verzwakt door dit stof. Dit verschijnsel noemen we nu absorptie. Het licht wordt als het ware door het stof opgeslorpt. De ruimte tussen de sterren is niet leeg. Tussen de sterren bevinden zich vaak grote gas- en stofwolken. Dit gas en stof wordt interstellaire materie genoemd. Interstellair betekent: tussen de sterren. Het licht van de sterren wordt door deze interstellaire materie verzwakt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/adelaarnevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/adelaarnevel/(Figuur 1: De Adelaarnevel (M16)) De Adelaarnevel in het sterrenbeeld Slang is een kraamkamer van nieuwe sterren. Gigantische wolken van koel gas en donker stof wervelen er rond. Jonge, hete sterren blazen hun omgeving schoon, waardoor schokgolven en verdichtingen ontstaan. Compacte slierten van samengedrukt stof lossen langzaam op, en om de haverklap ontvlamt er een nieuwe ster, mogelijk vergezeld door een planetenstelsel.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/afplatting/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/afplatting/De afwijking van de bolvorm van een hemellichaam. Dit is een gevolg van de draaiing van het hemellichaam om zijn as. De afplatting van de aarde bedraagt 1/298. Dat wil dus zeggen dat de polaire diameter van de aarde 1/298 kleiner is dan de equatoriale diameter. De equatoriale middellijn bedraagt 12.756 kilometer. De polaire middellijn is dus 12.756 : 298 is bijna 43 km korter. De polaire diameter van de aarde bedraagt dus 12.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/afstandsmaat/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/afstandsmaat/Op aarde geven we de afstanden meestal aan in meters of kilometers. De afstanden in het heelal zijn natuurlijk veel en veel groter dan de afstanden op aarde. Zo is de afstand tussen de aarde en de maan gemiddeld al 384.000 kilometer. En de afstand tussen de aarde en de zon maar liefst bijna 150 miljoen kilometer! Een vliegtuig dat met een snelheid gaat van duizend kilometer per uur heeft al meer dan 17 jaar nodig om een afstand van 150 miljoen kilometer af te leggen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/albedo/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/albedo/Maat voor het terugkaatsingsvermogen van licht. Zoals je weet kaatst een spiegel meer licht terug dan een zwart stuk papier. Het albedo van een spiegel is dan ook veel hoger dan het albedo van zwart papier. Het albedo ligt altijd tussen 0 en 1. Bedraagt het 0, dan wordt helemaal niets terugge gekaatst. Dat komt echter in de natuur niet voor. Bedraagt het albedo 1, dan wordt al het licht teruggekaatst.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/einstein/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/einstein/Albert Einstein Albert Einstein was een Amerikaans wis- en natuurkundige van Duitse afkomst. Einstein is vooral bekend geworden door het opstellen van de relativiteitstheorie. Hij ontving in 1921 de Nobelprijs voor natuurkunde. Albert Einstein werd op 14 maart 1879 geboren in Ulm. Dat is een stad in het zuiden van Duitsland. Al snel na zijn geboorte verhuisde de familie Einstein naar München. Albert haalde daar op de lagere school al zeer hoge cijfers.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/algol/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/algol/De ster Algol in het sterrenbeeld Perseus is de op één na helderste ster van dit sterrenbeeld. Zijn helderheid verandert regelmatig. Dat was reeds in de Oudheid bekend. Toen al heeft de ster zijn bijnaam «duivelsster» gekregen. De helder heidswisselingen van Algol zijn dan ook zonder veel moeite met het blote oog zichtbaar. Hoe ontstaan nu die helderheidsveranderingen? Algol is een dubbelster. Deze dubbelster bestaat uit een kleine heldere blauwe ster en een grotere rode ster.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/almagest/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/almagest/Almagest is de Arabische titel van een vertaling van het belangrijkste boek van de astronoom Claudius Ptolemaeus. De oorspronkelijke titel luidt «Megalé suntaxis tès astronomias» dat «Grote verhandeling over de sterrenkunde» betekent. Ptolemaeus was een Grieks sterrenkundige uit Alexandrië die leefde van 87 - 150 na Christus. Hij dacht dacht de aarde in het middelpunt van het heelal stond. De zon, maan en de planeten zouden om de aarde heen draaien.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/almanak/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/almanak/Een samenvatting van gegevens en voorspellingen voor het lopende jaar. In een astronomische almanak kun je zoal vinden: posities van de planeten, samenstanden, minima en maxima van veranderlijke sterren, posities van de grote Jupitermanen, gegevens over de maanfasen, tijden van zonsopkomst en zonsondergang, enzovoort. Er zijn echter ook niet-astronomische almanakken. De «Enkhuizer-Almanak» is daar een voorbeeld van.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ara/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ara/Het sterrenbeeld Altaar was reeds bekend bij de Griekse en Romeinse sterrenkundigen. Op de kaarten werd het getekend als een offertafel, waaraan Aratos uit Soli de naam van Thytérion gaf. Cicero nam hem in het Latijn over als Ara. Het sterrenbeeld heeft slechts twee sterren die helderder zijn dan magnitude 3. Bovendien staat het zo zuidelijk, dat het vanuit ons land nooit te zien is. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Altaar is Ara.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aminozuren/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aminozuren/Aminozuren zijn tamelijk eenvoudige chemische moleculen. Lange ketens aminozuren vormen verbindingen die we eiwitten noemen. In alle levende wezens komen eiwitten voor.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/amplitude/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/amplitude/De amplitude geeft bij een veranderlijke ster het verschil aan tussen maximum (de grootste helderheid) en minimum (de kleinste helderheid. Een hele bekende veranderlijke ster is de ster Algol in het sterrenbeeld Perseus. Deze ster verandert van helderheid doordat de ster van de aarde uit gezien regelmatig bedekt wordt door een zwakkere begeleider. Normaal heeft Algol een helderheid van magnitude 2,2. Wan neer Algol door zijn zwakkere begeleider is bedekt is de helderheid gedaald tot magnitude 3,5.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/and/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/and/Het sterrenbeeld Andromeda kun je in het najaar hoog in het zuiden aan de hemel vinden. De meest linker ster van het sterrenbeeld heet Alamak. Dit is een prachtige dubbelster. Reeds in een kleine sterrenkijker is het kleurverschil tussen beide sterren goed te zien. Alamak zelf heeft een schijn bare magnitude van 2,28 en is oranje van kleur. De begeleider heeft een schijnbare magnitude van 5,08 en is blauw. De afstand tussen beide sterren bedraagt ongeveer 10 boogseconden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/andromedanevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/andromedanevel/Bron: Wikipedia, geupload door NotFromUtrecht De Andromedanevel (M31) Als je op een heldere herfstnacht naar het sterrenbeeld Andromeda kijkt, kun je daar onder gunstige omstandigheden met het blote oog reeds een wazig vlekje zien. Dat is de beroemde Andromedanevel. Je moet dan natuurlijk geen last hebben van storend maan- of stadslicht. Het beste kun je bovendien een verrekijker gebruiken. De Andromedanevel is reeds in de 10de eeuw beschreven door de Arabische sterrenkundige al-Soefi en in 1612, na de uitvinding van de kijker, opnieuw ontdekt door Simon Marius.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/anomalistische/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/anomalistische/De maan staat niet altijd even ver van de aarde. Het perigeum is het punt in de maanbaan waar de maan zijn kortste afstand tot de aarde bereikt. Het apogeum is het punt in de maanbaan waar de afstand tot de aarde het grootst is. Wanneer de maan in het perigeum staat duurt het 27 dagen 13 uur 18 minuten en 33,1 seconden voordat de maan opnieuw in het perigeum komt te staan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/antimate/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/antimate/Anti-materie is materie die geheel uit anti-deeltjes is opgebouwd. Anti-deeltjes zijn elementaire deeltjes met precies tegenovergestelde eigenschappen van die van protonen, neutronen, elektronen en andere elementaire deeltjes. Zo kennen we anti-protonen, anti-neutronen, anti-elektronen, enzovoorts. Experimenten hebben aangetoond dat antideeltjes bij contact met hun deeltjes in gammastraling veranderen. Dit proces heet annihilatie. De straling die vrijkomt bij de samensmelting van materie met anti-materie noemen we daarom annihilatiestraling. Lees ook het verhaal bij het trefwoord atoom!https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/apogeum/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/apogeum/De maan beweegt niet in een cirkelvormige baan om de aarde. Daardoor verandert de afstand tussen de aarde en de maan ge durende een omloop. Het punt waar afstand tussen de aarde en de maan het grootst is noemen we het apogeum. De afstand tussen de middelpunten van aarde en maan bedraagt dan 406.697 kilo meter. Dat is aanmerkelijk meer dan de gemiddelde afstand tussen aarde en maan. Die bedraagt namelijk 384.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/arecibo/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/arecibo/De grootste radar- en radiotelescoop ter wereld is te vinden in Arecibo op Puerto Rico. De schotel, die uit 38.800 afzon derlijke aluminium panelen bestaat, is in 1963 gebouwd door de Amerikaanse luchtmacht en is vast opgehangen in de caldera van een uitgedoofde vulkaan. Daardoor is deze enorme radio telescoop echter niet draaibaar. Wel kan de ontvangstantenne in het brandpunt wat worden verplaatst. Hierdoor kan de telescoop toch binnen zekere grenzen worden gericht en een object enige tijd worden gevolgd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aql/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aql/Het sterrenbeeld Arend (of Adelaar) kun je in de zomer en een groot deel van de herfst zien. Het sterrenbeeld staat dan hoog in het zuiden. De meeste sterren zijn niet zo helder, maar één springt er uit: Altaïr, dat «de stijgende» betekent, omdat de arend soms ontzettend hoog vliegt. De arend was de dienaar van de oppergod, bij de Romeinen heette die Jupiter. Hij bracht hem bijvoorbeeld de goden drank nectar, toen Jupiter zich verborg voor zijn vader Saturnus, die hem wilde doden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/arizonak/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/arizonak/Figuur 1: Arizona krater Dit is een van de bekendste meteorenkraters die we kennen. Aan de naam kun je al zien dat hij te vinden is in de Amerikaanse staat Arizona. De krater wordt echter ook wel Barringerkrater of Canon Diablogenoemd. De Arizonakrater was de eerste krater op aarde waarvan men vermoedde dat hij ontstaan was door de inslag van een grote meteoriet. Daniël Barringer onderzocht de krater in het begin van deze eeuw zeer uitvoerig.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/as/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/as/De as is een denkbeeldige lijn waar een hemellichaam omheen draait. In het heelal staat niets stil. De hemellichamen be wegen niet alleen ten opzichte van elkaar. Ze draaien zelf ook rond. Als je een aardglobe hebt, kun je zien hoe de aarde ronddraait. De beugel van de globe houdt de aardbol op twee plaatsen vast. Dat zijn de polen. Je kunt je een lijn voorstellen, die van de ene pool naar de andere loopt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/asgrauwe/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/asgrauwe/Figuur 1: De aarde vanuit de ruimte Kijk eens enkele dagen na Nieuwe Maan naar de maan. Je ziet dan een fel verlichte sikkel. Maar het overige deel is niet helemaal donker. Het is vaak flauw verlicht. Dat noemen we het asgrauwe licht of het asgrauwe schijnsel. Het wordt veroorzaakt doordat het licht van de aarde voor een deel naar de maan wordt weerkaatst. Vanaf de maan gezien is de aarde dan namelijk bijna ‘vol’.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astigmatisme/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astigmatisme/In een sterrenkijker zou een ster eigenlijk als een puntje afgebeeld moeten worden. In werkelijkheid gebeurt dat nooit. Er treden allerlei beeldfouten op. Eén van die beeldfouten is astigmatisme. Het wordt veroorzaakt door de lens of de spiegel van een kijker. Door astigmatisme wordt een ster als een heel klein streepje afgebeeld. Je merkt het vooral bij sterke vergrotingen. Aan de rand van het beeldveld valt astigmatisme het meest op.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astroide/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astroide/Zie planetoïde.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astroiden/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astroiden/Zie planetoïden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astrolabium/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astrolabium/Astrolabium is Grieks en betekent letterlijk «steropnemer». Het is een der oudste instrumenten voor het meten van posities van hemellichamen. Het zogenaamde planisferisch astrolabium is door de Griekse sterrenkundige Hipparchus (ca 190-125 v. Chr) uitgevonden. Vooral de Arabieren hebben er grote verbeteringen in aangebracht. Het bestond in wezen uit een verdeelde cirkel met een daarbinnen draaibaar bevestigde vizierstang, alhidade geheten. Als men de cirkel verticaal liet hangen, dan kon de hoogte van een hemellichaam gemeten worden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astrolog/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astrolog/Een «schijnwetenschap» die het lot van de mensen in verband brengt met de posities van de planeten. Deze opvatting mist elke wetenschappelijk grond.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astronomie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/astronomie/Astronomie is een ander woord voor sterrenkunde. Het is een van de oudste en tegelijk een van de modernste wetenschappen. Iemand die zich beroepshalve met sterrenkunde bezig houdt noemen we een sterrenkundige of een astronoom. Nog maar kort geleden werd de sterrenkunde door de gemiddelde mens afgedaan als een zich nutteloos bezighouden met dingen, die met het leven van alledag niets te maken hebben. Het belang van deze wetenschap is nu, mede dankzij de ruimte vaart en het ruimte-onderzoek, doorgedrongen tot een groter publiek.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/atmosfeer/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/atmosfeer/Bron: Hans Cools [ Figuur 1: Atmosfeer representatie De lucht die je inademt is een deel van de atmosfeer van de aarde. Een andere naam is dampkring. De aardse atmosfeer bestaat uit verschillende lagen. De belangrijkste zijn: troposfeer, stratosfeer, mesosfeer, thermosfeer en exosfeer. De mesosfeer en thermosfeer vormen samen weer de ionosfeer. Er zijn geen scherpe grenzen tussen de lagen. Ze gaan lang zaam in elkaar over. De overgangsgebieden hebben aparte namen gekregen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/atmosfer/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/atmosfer/Atmosferische refractie is het verschijnsel dat de hemel lichamen, vooral in de buurt van de horizon, hoger lijken te staan dan dat in werkelijkheid het geval is. Het wordt veroorzaakt door breking van het licht in de dampkring.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/atomen/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/atomen/Atomen zijn hele kleine deeltjes, waaruit alles bestaat. Figuur 1: koolstofatoom model Stel je eens voor dat je een heel klein beetje water hebt. Eén druppel bijvoorbeeld. Je kunt die druppel in tweeën splitsen. Je krijgt dan twee kleinere druppeltjes. Ook die druppeltjes kun je weer in tweeën delen. Zo kun je doorgaan. De druppeltjes worden steeds kleiner. Maar ieder druppeltje, hoe klein ook, heeft nog dezelfde eigenschappen als water.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/azimut/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/azimut/Het azimut van een hemellichaam is de afstand in graden vanaf het noordpunt tot het punt recht onder dat hemellichaam. Het azimut wordt gemeten langs de horizon in oostelijke richting. Zoek de Poolster eens aan de hemel op. Met behulp van het sterrenbeeld Grote Beer kun je de Poolster vinden. Je moet dan de afstand tussen de laatste twee sterren van de pan vijf keer naar boven (dus uit de pan) verlengen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/baan/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/baan/Weg die een hemellichaam beschrijft. Planeten staan niet stil in de ruimte. Ze draaien om de zon. Hun plaats tussen de sterren verandert hierdoor. Je kunt de beweging van een planeet aan de hemel zelf vaststellen. Om de maand kun je bijvoorbeeld de positie van een planeet intekenen op een sterrenkaart. Verbind je deze posities met een mooie lijn, dan krijg je een gedeelte van de baan van een planeet te zien.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/baanelementen/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/baanelementen/Baanelementen of baangegevens zijn gegevens die nodig zijn om de baan van een hemellichaam te beschrijven. Vaak willen we weten waar een planeet op een bepaald tijdstip staat. Dat kun je in de sterrengids vinden. Zelf de baan uitrekenen is erg moeilijk. Hoe dat moet zullen we dan ook niet behandelen. Wel noemen we de baanelementen die sterren kundigen gebruiken bij het berekenen van de baan. Wat denk je dat we allemaal van die baan moeten weten?https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/barycentrum/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/barycentrum/Gemeenschappelijk zwaartepunt van twee lichamen die om elkaar heen draaien. Stel je eens een dubbelster voor. Laten we aannemen dat beide sterren even zwaar zijn. Kun je nu zeggen dat de ene ster om de andere heen draait? Waarom zou de andere niet juist om de ene bewegen? Ze zijn immers even zwaar. In werkelijkheid draaien de beide sterren om een punt halver wege. Dat punt heet barycentrum of gemeenschappelijk zwaarte punt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bedekking/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bedekking/Deze groep veranderlijke sterren wordt onderverdeeld in vier verschillende typen: a) Algolsterren. b) Bèta Lyrae-sterren. c) W Ursae Majoris-sterren. d) Röntgen-dubbelsterren. Algolsterren zijn genoemd naar de ster Algol in het sterrenbeeld Perseus. Meer dan de helft van alle bedekkingsveranderlijke sterren zijn Algol-sterren. Het zijn dubbelsterren, die bestaat uit een kleine heldere ster, en een grote zwakkere. Net als Algol zelf. Beide sterren zijn bolvormig. Gemiddeld hebben ze drie dagen nodig om één keer om elkaar heen te draaien.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/beeldfouten/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/beeldfouten/Beeldfouten zijn er de oorzaak van, dat sterren niet meer vol komen scherp worden waargenomen. Hoe sterker je je kijker laat vergroten, hoe meer last je er van hebt. Er zijn drie verschillende beeldfouten. Dat zijn: We gaan ze hieronder één voor één uitgebreid bespreken. Allereerst de geometrische beeldfouten. Die naam klinkt nogal ingewikkeld. Toch is het niet zo moeilijk als het lijkt. Er wordt het volgende mee bedoeld. Het objectief (de lens in een lenzenkijker of de spiegel in een spiegelkijker) hoort er voor te zorgen dat alle lichtstralen van een ster in één punt bijeenkomen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/scl/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/scl/Het sterrenbeeld Beeldhouwer is een van de sterrenbeelden die door de Franse sterrenkundige Nicolas-Louis de Lacaille (1713-1762) zijn ingevoerd tijdens zijn verblijf in Zuid Afrika. Oorspronkelijk heeft hij het sterrenbeeld Beeld houwersatelier genoemd, maar de Internationale Astronomische Unie{.two} vond de naam te lang en heeft er Beeldhouwer van gemaakt. Het sterrenbeeld heeft geen sterren die helderder zijn dan magnitude 4. Alhoewel een deel van het sterrenbeeld bij ons net boven de horizon komt zul je de sterren ervan nooit kunnen zien.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/crt/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/crt/Laag boven de zuidelijke horizon staat in het voorjaar het weinig opvallende sterrenbeeld Beker. De hoofdsterren vormen een onregelmatige vierhoek van tamelijk zwakke sterren. In het algemeen zal je het sterrenbeeld door de nevel in de onderste lagen van de dampkring maar zelden te zien krijgen. Hieronder tref je enkele gegevens aan over de vier helderste sterren van de Beker. Achtereenvolgens vind je de Griekse letteraanduiding, de naam, de afstand in lichtjaar{.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bevolkin/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bevolkin/Groepen van sterren die naar plaats en ouderdom bij elkaar horen noemen we bevolkingsgroepen of associaties. We verdelen de sterren van ons Melkwegstelsel vaak in twee groepen. Die groepen noemen we bevolkingsgroep I en bevolkingsgroep II. Tot de eerste groep behoren de interstellaire materie (gas en stof) en verder alle sterren van de spiraalarmen. De sterren van de bolvormige wolk van sterren die de kern en spiraalarmen omgeeft, en halo wordt genoemd, behoren evenals de bolvormige sterrenhopen tot de tweede groep.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bigbang/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bigbang/Niemand weet precies hoe het heelal is ontstaan. Er zijn wel allerlei ideeën over. Als zo'n idee wat beter is uitgewerkt, noemen we het een theorie. De bekendste theorie over het ontstaan van het heelal is die van de big bang. Een andere naam hiervoor is oerknal. Volgens deze theorie zat lang geleden het hele heelal dicht opeen gepakt. Er was één zeer kleine, vreselijk hete bol van materie. De dichtheid moet ontzettend groot zijn geweest.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/binnenpl/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/binnenpl/Planeten die binnen de aardbaan om de zon bewegen noemen we binnenplaneten. Het zijn dus planeten die dichter bij de zon staan dan de aarde. Weet je welke planeten dat zijn? Mercurius en Venus natuurlijk! Behalve binnenplaneten zijn er ook buitenplaneten. Dat zijn natuurlijk de planeten die buiten de baan van de aarde om de zon draaien. Er zijn er zes: Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus Neptunus en Pluto.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/blinkmic/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/blinkmic/Instrument, waarmee bijvoorbeeld planetoïden en veranderlijke sterren ontdekt kunnen worden. Op sterrenwachten worden vaak meerdere foto's gemaakt van hetzelfde deel van de hemel. Bijvoorbeeld enkele dagen na elkaar. Het zou best kunnen dat er in dat deel van de hemel een nieuwe planetoïde of veranderlijke ster staat. Maar er staan wel duizenden sterren op de foto. Een nieuw object zal dus niet zo gauw opvallen. Toch kan men ze snel vinden met een blink-microscoop.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bolometer/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bolometer/Een bolometer is een instrument waarmee straling van hemel lichamen wordt gemeten. Als je naar een ster kijkt, zie je maar een klein deel van de straling die de ster geeft. Je kunt namelijk alleen het zichtbare licht zien. De ster straalt echter ook andere soorten straling uit. Vaak zelfs meer dan zichtbaar licht. Een bolometer kan alle soorten straling meten. We kunnen hierdoor bepalen hoeveel straling de ster in totaal geeft.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bolvormig/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bolvormig/Een bolvormige sterrenhoop is een opeenhoping van honderdduizenden of miljoenen sterren. Ze horen bij het Melkwegstelsel. In het midden van een bolvormige sterrenhoop staan de sterren dicht bij elkaar. We kunnen ze niet meer apart zien. We zeggen, dat de sterrendichtheid daar groot is. Toch is hun onderlinge afstand nog erg groot. Vijfhonderd keer zo groot als de afstand tussen de zon en Pluto. Botsingen tussen de sterren komen niet voor.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/boo/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/boo/Het sterrenbeeld Boötes wordt ook wel Berenhoeder of Ossendrijver genoemd. Het sterrenbeeld kun je vinden als je de staart van de Grote Beer naar beneden verlengt. Je komt dan uit bij de heldere ster Arcturus (dat betekent berenhoeder). Als je goed een hele nacht kijkt, lijkt het net alsof Boötes achter de beren aan loopt (dat komt natuurlijk door de draaiing van de aarde om zijn as). Er wordt wel gezegd dat Boötes de ploeg heeft uitgevonden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/breking/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/breking/Als een lichtstraal door een stof beweegt met dezelfde samen stelling en dichtheid, blijft de richting hetzelfde. Maar wat gebeurt er als de samenstelling of de dichtheid van die stof verandert? Dan verandert ook de richting van de lichtstraal. Deze richtingsverandering noemen we breking. Breking kun je zelf eenvoudig zien. Kijk maar eens naar een rietje, dat in een glas limonade staat. Het rietje lijkt geknikt. Dat komt door de breking van het licht.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/buiging/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/buiging/Een afwijking van de rechte weg van lichtstralen noemen we buiging. Het licht wordt gebogen aan de randen van voorwerpen. Hierdoor waaieren de lichtstralen wat uiteen. Je kunt dit zelf makkelijk vaststellen. Neem maar een stuk karton en prik er een gaatje in. Houd het stuk karton nu in de zon op pakweg een meter van de muur. Op de muur zie je geen lichtpuntje, maar een klein vlekje. Dat vlekje is veel groter dan het gaatje in het karton waar het licht doorheen komt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cassini/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cassini/Giovanni Dominico Cassini Giovanni Dominico Cassini (1625-1712) was een Italiaans sterrenkundige. Hij was professor in de astronomie aan de universiteit van Bologna. In 1665 bepaalde hij hoeveel tijd Jupiter nodig had om éénmaal om zijn as te draaien. Een jaar later deed hij hetzelfde voor Mars. Kort daarna maakte hij tabellen van de bewegingen van Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Dat zijn de vier helderste manen van Jupiter. In 1669 werd hem gevraagd of hij directeur wilde worden van de nieuwe sterrenwacht van Parijs.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cas/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cas/Cassiopeia is een zeer opvallend sterrenbeeld. De vijf belangrijkste sterren van dit sterrenbeeld vormen gezamen lijk de letter W. Cassiopeia is een circompolair sterren beeld. Dat wil zeggen dat het sterrenbeeld in onze streken altijd boven de horizon staat. In de mythologie was Cassiopeia de koningin van Ethiopië en getrouwd met koning Cepheus. Ze hadden één dochter: Andromeda. Cassiopeia was zó mooi, dat ze zei dat ze mooier was dan de dochters van de zeegod Nereus.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ccd/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ccd/Sterrenkundige waarnemingen hebben de laatste jaren een ware revolutie doorgemaakt door de opkomst van «charge coupled devices» (CCD's) en andere soorten detectoren. Astronomen kunnen nu beelden en spectra vastleggen van zeer zwakke objecten of van objecten in zeer dicht (met sterren) bevolkte gebieden, welke onbereikbaar waren met eerdere methoden. Tegelijk is de nauwkeurigheid van de metingen drastisch toegenomen. Ze kunnen nu waarnemingsprojecten ondernemen waar met oudere methoden als fotografie of foto-elektrische fotometrie niet eens aan werd gedacht.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ccdcamera/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ccdcamera/Bij een CCD-camera bevindt zich in het brandvlak geen fotografische film. In plaats daarvan zit er een chip. De CCD (Charge Coupled Device)-chip is een ontwikkeld element uit de micro-electronica. Het bestaat uit enorm veel minuscule beeldelementjes. Elk van deze beeld elementjes legt afzonderlijk de helderheid van het opvallende licht vast. Op één chip van 8,8 bij 6,6 milli meter zitten maar liefst 404 rijen van elk 492 beeld elementjes!https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cen/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cen/Het sterrenbeeld Centaurus komt in ons land nooit boven de horizon. Het sterrenbeeld is echter wel bekend. Dat komt omdat in dit sterrenbeeld de dichtstbijzijnde ster staat. Die ster heet Proxima Centauri. De afstand van deze ster bedraagt slechts 4,27 lichtjaar. Toch is Proxima Centauri geen opvallende ster! Het sterretje straalt maar weinig licht uit. Met het blote oog is hij niet te zien. Zelfs niet in een verrekijker. Zijn schijnbare magnitude bedraagt ongeveer +9!https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/centrale/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/centrale/Op het oppervlak van een planeet kun je je lijnen voorstellen die van de noordpool naar de zuidpool lopen. Die lijnen worden lengtecirkels of meridianen genoemd. Eén van die meridianen gaat precies over het midden van het planeet schijfje heen. Deze meridiaan wordt de centrale meridiaan genoemd. Alle planeten draaien om hun as. Hierdoor zien we telkens een andere meridiaan over het midden van de planeet lopen. Elke lengtecirkel wordt dus een keer centrale meridiaan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cepheide/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cepheide/Cepheïden zijn een bepaalde groep veranderlijke sterren. Ze zijn genoemd naar de ster Delta in het sterrenbeeld Cepheus. De helderheid van deze ster verandert van magnitude 3,8 tot 4,6. De periode is ongeveer 5,4 dagen. Bij Cepheïden verandert de helderheid voortdurend. De helderheid neemt sneller toe dan dat ze afneemt. De helderheidsveranderingen worden veroorzaakt doordat de ster opzwelt en inkrimpt. Dit groter en kleiner worden noemen we pulseren. Hierdoor verandert ook de temperatuur.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cep/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cep/Cepheus (spreek uit: Kee-fuis, want een C in het grieks is altijd een K, en eu spreek je uit als ui) is een sterren beeld dat vlakbij Cassiopeia staat. Het heeft de vorm van een huisje met een puntdak. De punt wijst ongeveer in de richting van de Poolster. Toch zijn de sterren van dit sterrenbeeld geen van allen erg helder. Het sterrenbeeld Cepheus is het hele jaar goed te zien.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/charon/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/charon/Maantje van de planeet Pluto. Tot voor een aantal jaren was Pluto de enige buitenplaneet, waarbij nog geen enkel maantje was ontdekt. Niet dat iemand bij deze planeet een maantje verwachtte. Daarvoor is Pluto veel te klein, dachten de geleerden. Het is immers de kleinste planeet van ons zonne stelsel. Toch vonden de sterrenkundigen het vervelend dat ze zo weinig van Pluto wisten. Om daar wat aan te doen werd de planeet in 1978 regelmatig gefotografeerd door sterrenkundigen van de U.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/chiron/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/chiron/In 1977 ontdekte Charles Kowal op de Mount Palomar sterrenwacht een object tussen de banen van Saturnus en Uranus. Het beweegt in een vrij elliptische baan om de zon. De kortste afstand tot de zon bedraagt 1,3 miljard kilometer. De planeet komt dan in de buurt van de baan van Saturnus. Als Chiron zijn grootste afstand tot de zon bereikt nadert hij de baan van de planeet Uranus. Zijn afstand tot de zon bedraagt dan 2,8 miljard kilometer.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/huygens/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/huygens/Christiaan Huygens Christiaan Huygens was een Nederlands wis-, natuur- en sterrenkundige van internationale betekenis. Hij werd op 14 april 1629 geboren in Den Haag en studeerde in Leiden en Breda. In 1655 promoveerde hij te Angers in de rechten. Van 1666 tot 1681 woonde hij in Parijs als lid van de Académie des Sciences (Academie van wetenschappen) waarvoor hij belangrijk werk deed. Niet voor niets werd hij in 1663 erelid van de «Royal Society» in Engeland.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/chromati/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/chromati/Chromatische aberratie zijn kleurfouten. Kleurfouten zijn beeldfouten in een lenzenkijker. Ze worden veroorzaakt doordat de brandpunten van de verschillende kleuren licht niet in één punt samenvallen. Hierdoor krijgt men geen goed scherp beeld. Een belangrijk voordeel van een spiegelobjectief is, dat dit volkomen vrij is van kleurfouten. Chromatische aberratie kan voorkomen worden door gebruik te maken van een achromatische lens. Dat is een lenzenstelsel waarbij de plaats van het brandpunt voor alle kleuren licht zoveel mogelijk dezelfde is.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/chromosf/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/chromosf/De chromosfeer is de onderste laag van de atmosfeer van de zon. Vlak onder de chromosfeer ligt de fotosfeer. Dat is de laag die het meeste licht uitstraalt. Boven de chromosfeer ligt de zonne-corona. De chromosfeer is ongeveer 8.000 kilometer dik. Hoe hoger we komen in de laag, hoe heter het wordt. Boven in de chromosfeer is de temperatuur enkele honderdduizenden graden. De dichtheid is op die hoogte nog maar klein.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/circompolair/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/circompolair/Sterren welke altijd boven de horizon staan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ptolemaeus/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ptolemaeus/Claudius Ptolemaeus was een beroemd Grieks sterrenkundige, geograaf, wiskundige en muziektheoreticus die leefde in Alexandrië van 87 tot 150 na Christus. Zijn belangrijkste werk schreef hij in het jaar 137 onder de naam « Megalè suntaxis tès astronomias». Dat betekent: «Grote verhandeling over de sterrenkunde». Dit werk bestaat uit maar liefst 13 delen. Het geeft een compleet overzicht van de sterrenkunde in de Oudheid. Ook bevat het werk de oudst bekende catalogus van helderheden van meer dan duizend sterren alsmede 48 namen van sterren beelden die heden ten dage nog steeds worden gebruikt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/coelosta/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/coelosta/Instrument, waarmee de dagelijkse beweging van de sterren wordt gevolgd. Voor het onderzoek van de sterren zijn vaak grote, zware instrumenten nodig. Het is niet altijd mogelijk zo’n instrument achter een beweegbare kijker vast te maken. Daar is het vaak veel te zwaar voor. Kijker en instrument moeten onbeweeglijk kunnen blijven staan. Een coelostaat zorgt er voor, dat het licht van de ster toch altijd in de kijker terecht komt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/conjunctie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/conjunctie/Een ander woord voor conjunctie is samenstand. Twee hemellichamen staan in conjunctie als ze dicht bij elkaar aan de hemel staan. Om precies te zijn: als ze dezelfde rechte klimming hebben. Zo'n samenstand is vaak een mooi gezicht. Denk maar eens aan een conjunctie van de heldere planeet Venus met de maansikkel. Of wanneer twee heldere planeten, bijvoorbeeld Jupiter en Saturnus, met elkaar in conjunctie zijn. Een planeet kan ook in conjunctie met de zon staan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/constant/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/constant/De Amerikaanse sterrenkundige Edwin P. Hubble (1889-1953) is de ontdekker van de uitdijing van het heelal. De afstanden tussen de sterrenstelsels worden in de loop van de tijd steeds groter. Gezien vanuit ons eigen Melkwegstelsel lijkt het alsof alle andere sterrenstelsels van ons wegvluchten. Hubble ontdekte dat er een recht evenredig verband is tussen de afstand van een stelsel en zijn vluchtsnelheid. Als stelsel A vijf keer zo ver weg staat als stelsel B, beweegt hij ook met een vijf keer zo hoge snelheid van ons af.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/contract/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/contract/Contractie is een ander woord voor samentrekking (contraheren = samentrekken). In de sterrenkunde komt contractie voor bij gaswolken. De wolk trekt samen door de zwaartekracht van het gas. Als de contractie lang genoeg doorgaat, kunnen er uit eindelijk sterren ontstaan. Wil je meer weten over het ont staan van sterren, kijk dan bij sterevolutie.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/coordinaten/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/coordinaten/Een coördinatenstelsel is een aantal denkbeeldige lijnen waarmee we de positie van een plaats of van een hemellichaam kunnen bepalen. Een bekend coördinatenstelsel op aarde vormen de geografische lengte en geografische breedte. Voor het vastleggen van posities aan de hemel gebruiken we het equatoriale coördinatenstelsel. In dit coördinatenstelsel speelt de hemelequator of hemelevenaar een belangrijke rol. De hemelequator verdeelt de hemelbol in een noordelijk en een zuidelijk halfrond. Lees zonodig ook het verhaal bij geografische lengte en breedte en bij Rechte Klimming en declinatie.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/corona/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/corona/De corona is de atmosfeer van de zon. Om precies te zijn is de corona de allerbuitenste laag van de zon. Hij straalt maar heel weinig licht uit. Slechts één miljoenste deel van de straling die de zon zelf geeft. Daardoor is de corona bijna nooit te zien. Het oppervlak van de zon zelf is veel te licht. De corona is wel zichtbaar tijdens een totale zonsverduistering. Dan houdt de maan het felle zonlicht tegen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/culminer/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/culminer/Een hemellichaam culmineert als het op de plaatselijke meridiaan staat. De plaatselijke meridiaan is een denk beeldige lijn. Die loopt van het zuiden recht over je hoofd naar het noorden. Anders gezegd: het is de lijn, die het zuidpunt, het zenit en het noordpunt met elkaar verbindt. Staat een hemellichaam op de plaatselijke meridiaan, dan staat het dus altijd precies in het zuiden óf precies in het noorden. Denk eens aan de dagelijkse beweging van de zon.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cyclusme/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cyclusme/Na verloop van 19 jaar vallen Nieuwe Maan en Volle Maan weer op dezelfde dagen van de maand. Zo’n tijdperk wordt een maan cirkel of cyclus van Meton genoemd. Het getal dat aangeeft het hoeveelste jaar dit in de reeks is, wordt het gulden getal genoemd. Het loopt dus ieder jaar (tot het negentiende jaar) één nummer op: 1992 was 17, 1993 18 en het jaar 1994 was nummer 19.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dag/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dag/De aarde draait om zijn as. Hierdoor lijkt het alsof alle sterren bewegen. Ze komen in het oosten op. In het zuiden bereiken ze hun hoogste stand. In het westen verdwijnen ze weer onder de horizon. We noemen dit de dagelijkse beweging van de sterren. Eén ster is eigenwijs. Hij lijkt stil te staan. Dat is de Poolster. Dat komt omdat de Poolster bijna precies boven de noordpool van de aarde staat.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/levenslz/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/levenslz/Sterevolutie beschrijft de levensloop van sterren. Sterren schijnen het eeuwige leven te hebben. In de loop van een mensenleven lijkt de sterrenhemel immers niet te veranderen. Maar alle sterren die je ’s nachts aan de hemel ziet, zijn ooit een keer geboren. En ze zullen ook allemaal een keer sterven. Sterren leven dus toch niet eeuwig! Geboren worden en doodgaan zijn wat vreemde woorden om bij sterren te gebruiken. Toch zul je ze nog wel eens tegenkomen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zwareste/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zwareste/Bij het schrijven van dit verhaal zijn we er van uit gegaan dat je het verhaal over de « levensloop van de zon» goed hebt gelezen. Is dat niet het geval, dan raden we je dringend aan dit eerst te doen. Anders zullen veel zaken die je in dit verhaal tegenkomt onduidelijk blijven. In «de geschiedenis van de zon» hebben we van één ster de levensgeschiedenis bekeken. Dat was onze eigen zon.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/diafragma/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/diafragma/Het diafragma is een onderdeel van een fototoestel, waarmee de hoeveelheid licht die op de film valt, geregeld kan worden. Hiermee kan je voorkomen, dat de film overbelicht wordt bij erg helder en zonnig weer. Met een aparte instelring kun je het diafragma regelen. Ook in een lenzenkijker zit een diafragma. Dat bevindt zich ongeveer midden in de kijkerbuis. Het zorgt er voor, dat er zo min mogelijk strooilicht in het oculair terecht komt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/diameter/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/diameter/Diameter is een ander woord voor doorsnede of middellijn. Vaak kom je de woorden schijnbare diameter of ware diameter tegen. De schijnbare diameter van een hemellichaam is de middellijn, zoals je die aan de hemel ziet. Deze schijnbare diameter is altijd een hoek. Hij wordt aangegeven in graden, (boog)minuten of (boog)seconden. De schijnbare middellijn van de maan is ongeveer een halve graad. Dat is dus 30 boogminuten. Als de maan tien keer zo ver van de aarde zou staan, zou de schijnbare diameter ook tien keer zo klein worden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dichthei/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dichthei/De dichtheid is een maat voor de hoeveelheid materie die zich in een bepaalde ruimte bevindt. Met een formule is de dichtheid uit te rekenen. Deze formule is niet zo moeilijk: massa dichtheid = ------ volume De massa is de hoeveelheid materie. Hij wordt vaak opge geven in grammen. Het volume is de hoeveelheid ruimte, die deze massa inneemt. Het volume geven we meestal op in kubieke centimeters. Eén liter water heeft een massa van één kilogram.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dierenriem/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dierenriem/De dierenriem is een strook aan de sterrenhemel, waar zon, maan en planeten in te vinden zijn. De aarde draait in één jaar om de zon. Hierdoor zien we de zon steeds in een andere richting tussen de sterren staan. Hij beschrijft in de loop van een jaar als het ware een cirkel aan de hemel. Deze cirkel wordt de ecliptica of zonsweg genoemd. De maan en de planeten zijn altijd in de buurt van de ecliptica te vinden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/diffuse/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/diffuse/Diffuse nevels zijn onregelmatige wolken van gas en stof, die als lichte nevels tussen de sterren zijn te zien. Er zijn twee soorten diffuse nevels: reflectie en emissienevels. Reflectie betekent weerspiegeling. Reflectienevels reflecteren het licht van sterren die in de buurt staan. Net zoals de maan het zonlicht weerkaatst. Ook verstrooiing speelt bij deze nevels een belangrijke rol. Emissie betekent uitstraling. Een emissienevel is erg heet. Het gas in de nevel wordt door hete sterren in de buurt zo sterk verhit, dat het zelf licht uitstraalt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dimensie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dimensie/Wil je de plaats van een punt aan de evenaar weten, dan heb je aan één gegeven voldoende. Dat is de geografische lengte. We zeggen dat de evenaar één dimensie heeft. Hij is één-dimensionaal. Zo heeft iedere lijn slechts één dimensie. De evenaar is immers ook een lijn. Het is de denkbeeldige lijn die de aarde in een noordelijk en een zuidelijk halfrond verdeeld. Om de plaats van een punt op het oppervlak van de aarde te weten, heb je twee gegevens nodig.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dispersi/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dispersi/Met dispersie of kleurschifting bedoelen we de spreiding van de verschillende kleuren van wit licht bij breking. Wit licht bestaat uit verschillende kleuren: rood, oranje, geel, groen, blauw en violet. Deze kleuren kunnen we zien als licht gebroken wordt. Blauw licht wordt sterker ge broken dan geel licht. Geel licht wordt weer wat sterker gebroken dan rood licht. Zo ontstaat er een mooie kleuren band als wit licht gebroken wordt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dna/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dna/Hoewel de geleerden denken dat ze veel over het leven weten, hebben ze er geen algemeen bruikbare definitie van. Het is vrij eenvoudig om de eigenschappen van het leven op te sommen: organisatie, mogelijkheid om energie te produceren door mani pulatie van de omgeving, groeivermogen, gevoeligheid voor prikkels, aanpassingsvermogen dat evolutie verzekert en natuurlijk voortplantingsvermogen. Al deze eigenschappen, inclusief geboorte en dood, moeten gebaseerd zijn op mole culaire processen, waarbij voornamelijk koolstofrijke organische moleculen zijn betrokken.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/del/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/del/Het sterrenbeeld Dolfijn is een klein en niet zo belangrijk sterrenbeeld. Alle sterren zijn ongeveer even zwak. Je kunt het sterrenbeeld in de zomer en herfst aan de linkerkant van de heldere ster Altaïr van het sterrenbeeld Arend of Adelaar aan de hemel vinden. Hieronder vind je nog enkele gegevens over de twee helderste sterren van dit sterrenbeeld. Achtereenvolgens vind je de Griekse letteraanduiding, de naam, de afstand in lichtjaar, het spectraaltype, de schijnbare magnitude en tenslotte de absolute magnitude.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/donkere/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/donkere/De ruimte tussen de sterren is niet leeg. Er komen uitgestrekte wolken van gas en stof voor. Vaak zijn ze wel honderden lichtjaren groot. Deze donkere nevels geven zelf geen licht. Ook staan er geen heldere sterren in de buurt, waarvan ze het licht kunnen weerkaatsen. Toch kunnen we deze donkere nevels soms zien. Ze verzwakken het licht van sterren die er achter staan. Soms wordt het sterlicht zelfs helemaal tegengehouden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/doppler/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/doppler/Het Doppler-effect noemen we de verandering van de golflengte van geluid of licht. Deze verandering wordt veroorzaakt doordat de afstand tot de bron groter of kleiner wordt. Wanneer je in de trein zit, moet je eens goed opletten als je een spoorwegovergang nadert. Je kunt de bel van de overweg horen rinkelen. Rijdt de trein de overweg tegemoet, dan hoor je een hoge toon. Ben je de overweg voorbij, dan is de toon veel lager.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/draaikol/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/draaikol/Bron: Wikipedia Draaikolknevel (M51) De Draaikolknevel (in het Engels «Whirlpool Galaxy») is een schitterend sterrenstelsel in het sterrenbeeld Jachthonden. Het stelsel werd in oktober 1773 ontdekt door de Franse kometenjager Charles Messier (1730-1817). Het heeft de aanduiding M 51 (nummer 51 uit de catalogus van Messier) en NGC 5194 (nummer 5194 uit de New General Catalogue) ge kregen. De Draaikolknevel is een sterrenstelsel van type Sc. De spiraalstructuur van het stelsel werd voor het eerst ontdekt door de Ierse amateur-sterrenkundige William Parsons (1800 1867), de derde graaf van Rosse - daarom wel Lord Rosse ge noemd - met zijn zelfgebouwde spiegeltelescoop.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dra/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dra/De kop van het sterrenbeeld Draak wordt gevormd door een vierkantje, dat niet zo ver weg staat van de heldere ster Wega in het sterrenbeeld Lier. De rest van het lichaam van de draak slingert zich tussen de sterren van de Grote en Kleine Beer door. Het sterrenbeeld kun je het hele jaar door aan de hemel vinden. Het komt niet op en gaat niet onder. Dat noemen we circumpolair.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/draconit/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/draconit/Tijdsduur tussen twee opeenvolgende doorgangen van de maan door de klimmende knoop. In één jaar draait de aarde om de zon. We zien de zon hier door steeds in een andere richting aan de hemel staan. In de loop van een jaar lijkt hij een cirkel tussen de sterren te beschrijven. Die cirkel noemen we de ecliptica of zons weg. De maan en de planeten zijn altijd in de buurt van de ecliptica te vinden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tri/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tri/Het sterrenbeeld Driehoek is niet zo makkelijk aan de hemel te vinden. Het sterrenbeeld bestaat slechts uit drie zwakke sterretjes. Ze staan onder het sterrenbeeld Andromeda en boven het sterrenbeeld Ram. In de winter kun je, als het behoorlijk donker is, dus géén maan en géén storend stads licht, de Driehoek hoog in het zuiden proberen te vinden. Hieronder geven we nog wat gegevens over de twee helderste sterren van dit sterrenbeeld.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/druk/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/druk/Als je door een dik pak sneeuw loopt, kun je er soms wel tot je enkels in wegzakken. Dat komt doordat de sneeuw je gewicht niet kan dragen. Maar als je op ski’s zou staan, is er niets aan de hand. Je zakt dan nog maar nauwelijks weg. De ski’s zijn namelijk groter dan je voeten. Je gewicht wordt nu over een groter oppervlak verdeeld. Iedere vierkante centimeter sneeuw heeft nu veel minder te dragen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dubbelster/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dubbelster/Dubbelsterren zijn stelsels van twee sterren, die om elkaar heen bewegen. Aan de hemel kun je één dubbelster duidelijk zien. Het is Mizar in het sterrenbeeld Grote Beer. Een andere naam: voor de Grote Beer is de Steelpan. Mizar is de op één na laatste ster van de steel. Kijk op een donkere avond eens goed naar deze ster. Vlak erbij zie je nòg een sterretje. Dat heet Alcor. Alcor draait op zeer grote afstand rond Mizar.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/col/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/col/Het vormloze sterrenbeeld Duif werd in het jaar 1679 door Royer ingevoerd. Dat was in de tijd, dat hij zich op het zuidelijk halfrond bevond. In zijn fantasie zag hij de vorm van dit sterrenbeeld als een duif met een twijg in de snavel. De helderste ster heet Phakt en heeft een schijnbare magnitude van 2,75. In ons land komt het sterrenbeeld Duif nooit boven de horizon. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Duif is Columba.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dwaalster/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dwaalster/Naam die vroeger regelmatig werd gebruikt voor een planeet. Het griekse woord planetes betekent ook letterlijk dwaalster. Zonder kijker zie je geen verschil tussen heldere sterren en planeten. Maar de planeten hebben geen vaste plaats tussen de sterren. Ze bewegen in een baan om de zon. Hierdoor zien we ze steeds in een andere richting staan. De naam dwaalster is dan ook niet zo vreemd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dwergste/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dwergste/Een dwergstelsel is een sterrenstelsel waar zich maar weinig sterren in bevinden. Waarschijnlijk zijn de meeste sterren stelsels in het heelal dwergstelsels. In de buurt van ons eigen Melkwegstelsel zijn er tenminste al veel ontdekt. Als ze ver weg staan, zijn dwergstelsels veel moeilijker te vinden. Dwergstelsels zijn meestal onregelmatig van vorm. In een aantal gevallen hebben ze de vorm van een afgeplatte bol. We noemen ze dan elliptisch.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dwerg/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dwerg/Dwergsterren zijn sterren die erg weinig licht uitstralen. Er zijn twee soorten dwergsterren: hete en koele. De hete noemen we witte dwergen. De koele rode dwergen. Witte dwergen zijn sterren die het eind van hun leven naderen. Ze zijn erg klein. Ongeveer zo groot als de aarde. Maar ze zijn veel zwaarder. Vaak zelfs even zwaar als de zon. Witte dwergen zijn dus erg klein Šn erg zwaar. De dichtheid van zo’n ster is daarom zeer groot.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eclips/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eclips/Eclips is een ander woord voor verduistering. Wanneer de maan precies tussen de zon en de aarde staat, houdt hij het zonlicht tegen. In een bepaald gebied op aarde is dan een zonsverduistering te zien! Zonsverduisteringen kunnen alleen voor komen bij Nieuwe Maan. Want alleen dan kan de maan precies tussen de zon en de aarde staan. Meestal staat de Nieuwe Maan echter wat te hoog of te laag, zodat het zonlicht toch op aarde terecht kan komen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ecliptic/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ecliptic/De aarde draait in één jaar tijd om de zon. Daardoor lijkt de zon in de loop van een jaar een complete rond gang tussen de sterren te maken. Hij reist daarbij door twaalf sterrenbeelden. Dat zijn de sterrenbeelden van de dierenriem. Het zijn Ram, Stier, Tweelingen, Kreeft, Leeuw, Maagd, Weegschaal, Schorpioen, Schutter, Steenbok Waterman en Vissen. De weg die de zon aan de hemel be schrijft is ieder jaar precies hetzelfde.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ecosfeer/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ecosfeer/Hiermee bedoelen we het gebied om de zon, waarbinnen de temperatuur niet te hoog, maar ook niet te laag is voor het bestaan van leven. Natuurlijk hangt het bestaan van leven niet alleen van de ecosfeer af. Ook zijn andere geschikte omstandigheden nodig. Venus ligt bij de binnengrens van de ecosfeer. Mars ligt bij de buitengrens. Niet alleen bij de zon hebben we zo’n ecosfeer. Ook bij alle andere sterren.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/halley/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/halley/Edmund Halley Edmund Halley werd op 8 november 1656 in Londen geboren als zoon van welgestelde ouders. In zijn tijd ontwikkelde de wetenschap zich spectaculair. Bovendien werd de grondslag gelegd voor het moderne denken. In 1673 ging Halley studeren aan het Queen's College in Oxford. Hier kreeg hij veel be langstelling voor sterrenkunde. Tijdens zijn studie kwam hij in contact met John Flamsteed (1646-1720), de eerste directeur van de gloednieuwe sterrenwacht van Greenwich, die in 1675 in gebruik was genomen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hubble/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hubble/Edwin P. Hubble Edwin P. Hubble (1889-1953) werd geboren op 20 november 1889 in Marshfield in de Amerikaanse staat Missouri. In zijn jeugd was hij een uitstekend bokser. Aan de universiteit van Chicago studeerde hij natuur- en sterrenkunde, terwijl hij in Oxford zijn rechtenstudie afrondde. Hierna besloot hij zich toe te gaan leggen op de sterrenkunde. Van 1914 tot 1917 werkte hij aan de Yerkes-sterrenwacht van de universiteit van Chicago.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eenheden/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eenheden/Een ijsje van 75, alsublieft, hoor je wel eens iemand zeggen. Niemand kijkt daar vreemd van op. Maar stel je eens voor, dat de ijsman met een ijsje van 75 kilogram aan komt zetten! Je zou toch raar opkijken. Gelukkig weet iedereen wat je bedoelt met een ijsje van 75 . Toch is het eigenlijk fout om het zo te zeggen. Je zou het moeten hebben over een ijsje van 75 cent .https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/mon/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/mon/Het sterrenbeeld Eenhoorn is een sterrenbeeld dat in de Oudheid nog niet bekend was. Johannes Hevelius (1611-1687) nam dit sterrenbeeld als eerste op in zijn atlas die in 1690 verscheen. Het sterrenbeeld bevindt zich op de hemelevenaar, links van het sterrenbeeld Orion. Bovendien ligt het sterrenbeeld in de melkweg. Toch bestaat dit sterren beeld slechts uit zwakke sterren. Geen enkele ervan is helderder dan magnitude 4. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Eenhoorn is Monoceros.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/efemerid/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/efemerid/Tabel, waarin de posities van een hemellichaam voor een aantal toekomstige tijdstippen is gegeven. In de sterrenkunde wil men vaak van te voren weten waar een bepaald hemellichaam op een bepaald tijdstip staat. Bijvoorbeeld bij het waarnemen van zwakke planetoïden en kometen. De banen van die hemellichamen zijn heel nauw keurig bekend. Met computers worden de posities van zon, maan, planeten, enzovoorts nauwkeurig vooruit berekend. In sterrenkundige jaarboeken, zoals de sterrengids, worden ze ieder jaar gepubliceerd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/effectie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/effectie/De verschillende lagen van de zon hebben niet allemaal de zelfde temperatuur. Hoe dieper we in de zon komen, hoe heter het is. In het centrum van de zon bedraagt de temperatuur wel 15 miljoen graden. Het is daarom moeilijk te praten over «de» temperatuur van de zon. Toch is hier iets op gevonden. Stel je eens een grote, gloeiende bol voor. Precies even groot als de zon. Van binnen is hij even heet als aan de buitenkant.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eigenbeweging/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eigenbeweging/De sterren in de ruimte staan niet stil. Ze bewegen met reusachtige snelheden ten opzichte van elkaar. Zo beweegt onze zon zelf met een snelheid van ongeveer twintig kilometer per seconde ten opzichte van de nabijgelegen sterren. En natuurlijk beweegt door de aantrekkingskracht van de zon het gehele zonnestelsel mee. Het punt tussen de sterren waar de zon naar toe beweegt noemen we het apex. Je hebt natuurlijk wel eens in een auto door een straat gereden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eisinga/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eisinga/Friese wolkammer en amateur-sterrenkundige. Eise Eisinga is vooral bekend geworden door zijn zelfgebouwd planetarium in Franeker. Eise is op 21 februari 1744 geboren in Dronrijp. Al op jonge leeftijd had hij belangstelling voor sterrenkunde. Toen hij 18 jaar was had hij al vier dikke boeken met sterrenkundige berekeningen volgeschreven. In 1768 trouwde Eise en ver huisde hij naar Franeker. Daar werd hij net als zijn vader wolkammer. Maar de sterrenkunde vergat hij niet!https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hertzsprung/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hertzsprung/Ejnar Hertzsprung De Deense astronoom Ejnar Hertzsprung (1873-1967) begon zijn loopbaan als chemisch ingenieur. Vanaf 1902 zette hij zijn carriëre voort in de sterrenkunde. In dat jaar begon hij te werken op de sterrenwacht van Kopenhagen. Van 1909 tot 1919 werkte hij op de sterrenwacht te Potsdam in Duitsland. In 1935 kwam hij naar Leiden. Daar volgde hij Willem de Sitter (1872-1934) op als directeur van de Leidse sterrenwacht. Van af 1920 was hij al buitengewoon hoogleraar aan de Leidse universiteit.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/elektrom/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/elektrom/Wat voor kleur heeft het zonlicht? Geel zul je zeggen. Inderdaad, de zon is een gele ster. Toch geeft de zon ook rood licht. En blauw, en groen. Het rode licht van de zon kun je vaak goed zien. Bijvoorbeeld bij zonsondergang en zonsopkomst. De andere kleuren zijn niet zo gemakkelijk te zien. Daarvoor moet het zonlicht door een stukje geslepen glas vallen. Bijvoorbeeld een prisma. Je ziet dan alle kleuren van de regenboog.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/elektron/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/elektron/Een elektron is een zéér klein, negatief geladen deeltje. De massa is slechts 0,000 000 000 000 000 000 000 000 000 913 gram. Het elektron is één van de bouwstenen van de atomen. Een atoom bestaat uit een kern en een aantal elektronen. De kern heeft een positieve elektrische lading. De elektronen zijn negatief geladen. Ze bewegen rond de kern met vreselijk grote snelheden: enkele duizenden kilometers per seconde!https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/elementa/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/elementa/Zéér kleine deeltjes, waaruit alle materie is opgebouwd. Zo bestaat elk atoom uit een hoeveelheid protonen, neutronen en elektronen. Het zijn de drie bekendste elementaire deeltjes. De natuurkundigen zijn lang op zoek geweest naar de opbouw van de atomen. Dat elk atoom uit drie soorten deeltjes be staat was al enige tijd bekend. Maar er zijn meer dan drie elementaire deeltjes. In de loop der jaren werden steeds meer van die deeltjes ontdekt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/elementen/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/elementen/Het periodiek systeem der elementen Een element is een stof, die uit slechts één soort atomen bestaat. Een heleboel verschillende stoffen ken je uit het dagelijks leven: hout, suiker, ijzer, water, goud, enz. Al die stoffen bestaan uit zeer kleine deeltjes, die atomen heten. Sommige stoffen bestaan uit een aantal verschillende atomen. Water bijvoorbeeld bestaat uit twee soorten atomen: vrij grote atomen, en twee keer zo veel kleinere atomen. Die atomen zitten steeds in groepjes bij elkaar.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ellips/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ellips/Een ellips is een wiskundige figuur die de vorm heeft van een afgeplatte cirkel. Je kunt zelf een mooie ellips tekenen door een stukje touw te nemen, de uiteinden aan elkaar te knopen en het touwtje nu losjes om twee vast geprikte punaises te leggen. Vervolgens neem je een potlood waarmee je het draadje strak probeert te trekken. Als je zo helemaal rond beide punaises gaat ontstaat een ellips.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/elongatie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/elongatie/De schijnbare afstand (in graden) van een planeet tot de zon noemen we elongatie. Een ander woord dat je soms tegen komt is hoekafstand. Staat een planeet ten westen van de zon, dan spreken we van westelijke elongatie. De planeet komt dan vóór de zon op. Bij oostelijke elongatie staat de planeet natuurlijk ten oosten van de zon. Hij gaat dan na de zon onder. Ook de schijnbare afstand tussen een maantje en zijn planeet wordt elongatie genoemd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/emissie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/emissie/Ander woord voor uitstraling. Een gaswolk in het heelal kan soms vlak bij enkele hete sterren staan. Het gas wordt dan erg heet. Uiteindelijk kan de temperatuur zo hoog worden, dat het gas zelf licht gaat uitstralen. We hebben het dan over de emissie van licht. We zeggen ook wel dat het gas licht emitteert. Zo’n lichtende nevel heet een emissienevel. Een mooi voorbeeld is de Orionnevel. Eigenlijk zijn het de atomen van het gas, die het licht uitstralen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/emissienevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/emissienevel/Emissienevels zijn gasnevels die zich licht uit stralen. Een ander woord voor uitstraling is emissie. Daarom worden deze lichtende nevels emissienevels genoemd. Het gas in de nevel straalt zelf licht uit doordat het gas erg heet is. Dat het gas zo heet is komt omdat het wordt verhit door de warmte van enkele hete sterren die in de buurt staan. Het bekendste voorbeeld van een emissienevel is de Orionnevel. Andere voorbeelden van emissienevels zijn de Lagunenevel en de Trifidnevel in het sterrenbeeld Schutter en de NoordAmerikanevel in de Zwaan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/epoche/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/epoche/Bepaald tijdstip waarvoor een steratlas of een lijst met posities van hemellichamen geldt. In de loop van de tijd veranderen de posities van de sterren aan de hemel een beetje. Dat komt door de eigenbeweging van de sterren en de precessie (de schommelende beweging van de aardas). Je kunt het niet zo maar hebben over de positie van bijvoorbeeld Sirius. Je moet er een tijdstip bij noemen waar voor die positie geldt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/equinoct/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/equinoct/Met equinoctium bedoelen we het tijdstip waarop het middel punt van de zon op de hemelevenaar staat. De aarde draait in één jaar om de zon. We zien de zon steeds in een andere richting tussen de sterren staan. In de loop van het jaar beschrijft hij een grote cirkel aan de hemel. Die cirkel heet de ecliptica of zonsweg. Tijdens deze tocht over die ecliptica komt de zon tweemaal per jaar op de hemelevenaar (dat is de denkbeeldige lijn die de hemelbol in een noorde lijke en een zuidelijke helft verdeelt) te staan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eri/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eri/Aan de rechterkant - beginnend even boven de ster Rigel van het sterrenbeeld Orion - vinden we een hele lange, bochtige rij sterren. Deze rij gaat veel verder door dan we in Nederland kunnen zien. De ster helemaal aan het eind ligt vlak bij de zuidelijke hemelpool. De Grieken dachten dat deze rij sterren de rivier de Eridanus voor stelde. De zoon van de god van de zon zei eens tegen zijn vader: ik wil graag eens in de zonnewagen rijden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eruptiev/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/eruptiev/In het verhaal bij veranderlijke sterren heb je kunnen lezen dat er drie groepen veranderlijke sterren zijn, namelijk: Hier willen we het hebben over de tweede groep, de eruptieve sterren. Deze groep veranderlijke sterren wordt onderverdeeld in de volgende acht typen: barstingen vertonen. Een ander woord voor uitbarsting is eruptie. Vandaar de naam. Vaak komen die uitbarstingen volkomen onverwacht. Maar soms zijn ze van te voren te voorspellen. Het kunnen vrij kleine uitbarstingen zijn, maar soms zijn ze ook zó hevig, dat er van de oor spronkelijke ster maar weinig overblijft.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/evenaar/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/evenaar/De evenaar is een denkbeeldige cirkel over het oppervlak van een hemellichaam die even ver van de twee polen van dat hemel lichaam af ligt. Een andere naam voor evenaar is equator. De equator of evenaar verdeelt een hemellichaam in een noorde lijke en een zuidelijke helft. Zo kennen we niet alleen een aardevenaar, maar ook een zonsevenaar, Jupiterevenaar en hemel evenaar. De noordelijke helft van zo’n hemellichaam wordt het noordelijk halfrond genoemd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/evenredi/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/evenredi/Hoe langer je fietst, hoe verder je komt. Dat weet natuurlijk iedereen. Als je met dezelfde snelheid twee keer zo lang fietst, kom je ook twee keer zo ver. De afstand die je aflegt is twee keer zo groot. Fiets je drie keer zo lang, dan is de afgelegde afstand drie keer zo groot. De tijd die je fietst en de afstand die je aflegt zijn allebei grootheden. In dit voor beeld geldt: als de ene grootheid twee keer zo groot wordt, wordt de andere dat ook.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/extinctie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/extinctie/De ruimte tussen de sterren is niet helemaal leeg. Er bevinden zich talloze gas- en stofdeeltjes. Deze deeltjes noemen we interstellaire materie{.two}. Onder materie verstaan we alles wat ruimte inneemt. Het is afkomstig van het woord materiaal. Interstellair betekent ’tussen de sterren'. Door de interstellaire materie wordt het licht van sterren in elke richting verzwakt. Net zoals een straatlantaarn bij mist ook verzwakt wordt door de waterdruppeltjes. Dit verzwakkingsproces noemen we extinctie of interstellaire absorptie.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/extragal/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/extragal/Galactische nevels zijn nevels die tot ons Melkwegstelsel behoren. Galaxis betekent melkweg. Voorbeelden van galac tische nevels zijn de Krabnevel, de Sluiernevel, de Ringnevel, de Orionnevel, de Helixnevel, enz. Extra galactische nevels zijn nevels die niet tot ons Melkwegstelsel behoren. Het zijn sterrenstelsels, net zoals ons eigen Melkwegstelsel een sterrenstelsel is. Het bekendste voorbeeld van een extra-galactische nevel is de Andromedanevel. Onder gunstige waarnemings omstandigheden is de Andromedanevel op een heldere herfst avond al met het blote oog zichtbaar.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/filament/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/filament/Vaak slingert de zon grote hoeveelheden gas de ruimte in. Dat gebeurt met enorme snelheden. Soms wel duizend kilometer per seconde! Dit gas kan enige tijd lang in grillige vormen blijven hangen. Plotseling valt het weer met grote snelheid naar de zon terug. Deze uitgeslingerde hoeveelheid gas heet een protuberans. Om deze protuberansen te kunnen zien hebben we een speciale kijker nodig. Dergelijke uitbarstingen op de zon zijn het fraaist te zien op de zonsrand.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/galileis/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/galileis/Zo worden de vier grote manen van Jupiter wel genoemd, omdat ze voor het eerst door Galileo Galileï zijn waargenomen. Deze Jupitermanen zijn in de tachtiger jaren uitgebreid onderzocht door de Amerikaanse ruimtevoertuigen Voyager 1 en Voyager 2. Van de vier Galileïsche manen is Callisto de buitenste. Alleen de Voyager 1 heeft al meer dan honderd opnamen van dit maantje naar de aarde geseind. De opnamen laten een enorme inslagstruktuur zien.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/galilei/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/galilei/Galileo Galileï Galileo Galileï was een Italiaans natuur- en sterrenkundige die leefde van 1564 tot 1642. Hij studeerde aan de universiteit van Pisa wis- en natuurkunde en was van 1589 tot 1592 professor in de wiskunde te Pisa en tot 1610 in wiskundige vestingbouw en astronomie te Padua. In 1610 werd hij hofwiskundige van de groothertog van Toscane in Florence. Met behulp van de pas uitgevonden kijker ontdekte hij de vier grote manen van de planeet Jupiter die daarom wel de Galileïsche manen worden genoemd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gammastraling/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gammastraling/Zie straling.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gas/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gas/Een stof is vast, vloeibaar, of gasvormig. Bijvoorbeeld ijs, water of waterdamp. Wanneer de temperatuur maar hoog genoeg is, worden alle vaste stoffen eerst vloeibaar. Smelten heet dat. Als de temperatuur verder blijft stijgen worden ze op een gegeven moment gasvormig. In sterren is de temperatuur zó hoog, dat alles gasvormig is. Zelfs ijzer! Kenmerkend voor gassen is hun druk. Bijvoorbeeld de luchtdruk in je fietsband. Lucht is een mengsel van verschillende gassen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/geocentr/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/geocentr/Tegenwoordig weten we allemaal dat de aarde om de zon heen draait. Maar slechts een paar honderd jaar geleden dacht bijna iedereen dat de zon om de aarde heen draaide. Eigenlijk niet zo gek, want ze zagen de zon immers iedere ochtend opkomen in het oosten en ’s avonds ondergaan in het westen. En niet alleen de zon leek in één dag om de aarde te draaien, maar ook de planeten en de sterren.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/geodesie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/geodesie/Geodesie is de wetenschap die zich bezig houdt met de vorm, afmetingen, elastische eigenschappen, massa, zwaartekracht en dergelijke van de aarde. Een van de onderdelen van de geodesie is de landmeetkunde. De geodesie kan nog verder onderverdeeld worden. Zo kennen we de gravimetrische geodesie (gravitatie is een ander woord voor zwaartekracht) die zich bezig houdt met het bepalen van de vorm van de aarde uit gegevens omtrent de zwaartekracht. Met geometrische geodesie bedoelen we het bepalen van de vorm en de grootte van delen van het aardoppervlak.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/geofysic/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/geofysic/Geofysica is de wetenschap die zich bezig houdt met de fysische (natuurkundige) verschijnselen van de aarde, de aardoppervlakte en de dampkring. Geofysische verschijnselen in het inwendige van de aarde zijn aardbevingen en aard magnetisme. Met onderzoek daarvan komen we meer te weten over de structuur en de eigenschappen van de aardkorst en van het diepe inwendige van de aarde. De geofysische ver schijnselen van het aardoppervlak worden bestudeerd door de oceanografie, hydrologie (tak van de geofysica die zich bezig houdt met de verschijningsvormen van water, boven, op en onder het aardoppervlak en met hun natuurlijke samen hangen), klimatologie en meteorologie.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/geografi/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/geografi/De evenaar of equator is de lijn die de aarde in een noorde lijke en een zuidelijke helft verdeelt. De geografische breedte geeft het aantal graden aan dat een plaats van de evenaar af ligt. Utrecht ligt bijvoorbeeld op ongeveer 52° noorderbreedte. Dat betekent dus dat Utrecht 52° boven de evenaar ligt. Daarom kun je de Poolster in Utrecht 52° boven de noordelijke horizon vinden. De geografische breedte van de waarnemingsplaats komt namelijk overeen met de hoogte van de Poolster boven de noordelijke horizon.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/getijden/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/getijden/Eb en vloed (laag- en hoogwater aan zee) zijn een gevolg van de getijdenwerking van de maan. Dit gaat als volgt in zijn werk: De watermassa in de zeeën en oceanen op aarde moet je zien als een zachte schil rondom de ‘onbuigzame’ korst van de aarde. De aardkorst noemen we in dit geval onbuig zaam, omdat ze niet toegeeft aan het verschil in aantrek kingskracht van de maan tussen het punt op aarde dat het verst verwijderd is van de maan en het daar tegenover liggend punt van de aardbol, waar de aantrekkingskracht van de maan juist het sterkst gevoeld wordt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gezichts/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gezichts/Dit is het aantal graden of boogminuten aan de hemel dat je in één keer met je kijker, zonder deze te bewegen, kunt zien. Het gezichtsveld wordt altijd kleiner als de vergroting toe neemt. Dat is één van de redenen om nooit sterker te ver groten dan nodig is. De schijnbare middellijn van de Volle Maan is ongeveer een halve graad. Als de Volle Maan dus twee keer naast elkaar in je beeldveld past is het gezichtsveld van je kijker precies één graad.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cam/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cam/Tussen het sterrenbeeld Voerman en de Poolster bevindt zich een gapende leegte. Slechts weinig sterren zijn in dit gebied zichtbaar. In het jaar 1624 doopte Jakob Bartsch dit gedeelte van de sterrenhemel, waarin geen enkele tekening valt waar te nemen, tot Giraffe. Omdat de sterrenkundigen niet graag eenmaal ingeburgerde namen van sterrenbeelden veranderen, behield dit sterrenbeeld tot op de huidige dag deze naam. Er zijn slechts twee sterren van dit sterrenbeeld met het blote oog goed zicht baar.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dor/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/dor/Het sterrenbeeld Goudvis is een onbelangrijk sterrenbeeld aan de zuidelijke sterrenhemel. In onze streken komt het nooit boven de horizon. Het sterrenbeeld bevat slechts één ster die helderder is dan magnitude 4. In het sterren beeld Goudvis bevindt zich het grootste deel van de Grote Magellaanse Wolk. Dat is de grootste begeleider van ons eigen Melkwegstelsel. Het andere deel van de Grote Magel laanse Wolk bevindt zich in het aangrenzende sterrenbeeld Tafelberg.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/granulat/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/granulat/De granulatie op de zon bestaat uit grote gasbellen, die we granulen noemen. Deze gasbellen zijn in voortdurende beroering en hebben een korrelig uiterlijk. De granulen hebben een doorsnede van duizend tot tweeduizend kilo meter en hebben een levensduur van gemiddeld ongeveer vijftien minuten. Er bestaat ook een supergranulatie. Die bestaat uit gasbellen van gemiddeld dertigduizend kilometer doorsnede en ze hebben een levensduur van ongeveer één dag. De granulatie (en ook de supergranulatie) is onderhevig aan een opwaartse stroming die we convectie noemen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cae/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cae/In het midden van de 18de eeuw benoemde de geestelijke en sterrenkundige Nicolas-Louis de la Caille een aantal ster renbeelden aan de zuidelijke sterrenhemel. Eén ervan is het sterrenbeeld Graveerstift. De vier zwakke sterren, die de gehele ruggegraat van dit sterrenbeeld vormen, zouden even goed tot de sterrenbeelden Eridanus of Duif kunnen worden gerekend. Maar dat gebeurde niet en het sterrenbeeld Graveerstift heeft zich tot op heden weten te handhaven.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gravitatielens/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gravitatielens/Het effect van een gravitatielens Het is algemeen bekend dat een massa door de zwaartekracht wordt aangetrokken door een andere massa. De aantrekkingskracht van de aarde zorgt er bijvoorbeeld voor dat als je omhoog springt, je weer op aarde terecht komt. Ook zorgt de zwaartekracht er voor dat de maan om de aarde blijft draaien en de planeten om de zon. Minder bekend is dat massa ook licht aantrekt: als een lichtstraal langs een zwaar object scheert, zal als gevolg van de zwaartekracht de baan van die lichtstraal worden afgebogen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/uma/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/uma/Het sterrenbeeld Grote Beer is wel het bekendste sterren beeld aan de hemel. Het behoort tot de circompolaire sterrenbeelden. Dat betekent dat het een sterrenbeeld is dat altijd boven de horizon te vinden is. In onze streken komt de Grote Beer nooit op en gaat nooit onder. De zeven helderste sterren van de Grote Beer worden wel de steelpan genoemd. Het sterrenbeeld Grote Beer is veel groter dan alleen de steelpan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cma/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cma/Het sterrenbeeld Grote Hond staat in de winter laag in het zuiden. Het komt jammer genoeg nooit helemaal boven de horizon. Maar het sterrenbeeld valt wel op door de helderste ster die aan de nachtelijke hemel te vinden is: Sirius. Als je de drie «gordelsterren» van het sterrenbeeld Orion naar links verlengt, kom je omgeveer bij Sirius uit. De Grote Hond is, net als de Kleine Hond, de begeleider van de jager Orion.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lmc/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lmc/De Grote Magellaense Wolk (vaak afgekort tot LMC van de Engelse benaming Large Magellanic Cloud) werd voor het eerst beschreven in het jaar 1519 door de Portugese zeevaarder Ferdinand Magellan (1480-1521), ofschoon hij makkelijk met het blote oog zichtbaar is. De LMC bevindt zich grotendeels in het sterrenbeeld Goudvis. De wolk loopt echter in het sterrenbeeld Tafelberg verder door. Het is een onregelmatig sterrenstelsel dat zich dicht bij ons eigen Melkwegstelselhttps://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hiigebie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hiigebie/Een waterstofatoom bestaat normaal uit twee deeltjes. Een proton in de kern en een elektron dat om de kern heen draait. Het proton heeft een positieve elektrische lading terwijl het elektron een even grote negatieve elektrische lading heeft. Beide elektrische ladingen heffen elkaar dus op. Een dergelijk waterstofatoom noemen we neutraal waterstof. Wanneer een waterstofatoom echter sterk verhit wordt, kan het gebeuren dat het elektron ontsnapt. We spreken dan van ionisatie.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lep/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lep/Het sterrenbeeld Haas is een van de 48 sterrenbeelden uit de catalogus van Claudius Ptolemaeus, een sterrenkundige die leefde van 87 - 150. Het ligt ten zuiden van de jager Orion en stelt wellicht een van de dieren voor waarop Orion aan het jagen is. De haas was het symbool voor snel heid. Hieronder tref je enkele gegevens aan over de drie helderste sterren van het sterrenbeeld Haas. Achtereenvolgens vind je de Griekse letteraanduiding, de naam, de afstand in lichtjaar, het spectraaltype, de schijnbare magnitude en tenslotte de absolute magnitude.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lac/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lac/Dit is een van de sterrenbeelden dat een deel van de hemel, waarin zich weinig heldere sterren bevinden, moest opvullen. De Duitse amateur-astronoom en burgemeester Johannes Hevelius, die leefde van 1611-1687 heeft het sterrenbeeld Hagedis zijn naam gegeven. Het ligt ingesloten tussen de sterren beelden Cepheus, Zwaan, Pegasus, Andromeda en Cassiopeia. De helderste ster Alfa heeft een schijnbare magnitude van 3,85 en een absolute magnitude van 1,6. De ster staat op een afstand van 91 lichtjaar.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/halterne/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/halterne/De Halternevel is een planetaire nevel in het sterrenbeeld Vosje. De nevel is ontdekt in 1764 door de bekende Franse sterrenkundige Charles Messier. De nevel wordt ook wel aangeduid met M27 of NGC 6853. Dat betekent nummer 27 in de Messier-katalogus of nummer 6853 in de New General Catalogue. De schijnbare magnitude van de nevel is ongeveer 8. De Halternevel heeft een grote schijnbare middellijn. Die bedraagt maar liefst 5« boogminuut.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/heelal/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/heelal/Het lijkt het beste te erkennen dat we nog niets afweten van de oorsprong van het heelal. Het ontstaan van de materie is een nog volkomen onbegrepen zaak. Het helpt evenmin te stellen dat er geen tijdstip van ontstaan aanwijsbaar is. Het enige dat we kunnen doen, is proberen de ontwikkelings gang ervan tot in de vroegste stadia te volgen. Volgens de evolutietheorie is alle materie in het heelal op één bepaald moment ontstaan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/heliocentrisch/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/heliocentrisch/Het beeld dat de zon (helios is het grieks) in het midden van het zonnestelsel staat. Bedacht door Nicolaus Copernicus.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/helixnevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/helixnevel/De Helixnevel, ook wel aangeduid als NGC 7293 (dat wil zeggen nummer 7293 uit de New General Catalogue) is een planetaire nevel in het sterrenbeeld Waterman. Van alle planetaire nevels heeft deze de grootste schijnbare afmetingen: 12 bij 12 boogminuten. Dat is ongeveer de helft van de schijnbare middellijn van de maan. Hoe groter de schijnbare afmeting van een planetaire nevel is, hoe geringer ook zijn oppervlakte-helderheid. De schijnbare helderheid van de Helixnevel is magnitude 6«.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/her/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/her/Tussen de sterrenbeelden Lier en Noorderkroon kun je het sterrenbeeld Hercules aan de hemel vinden. Het sterrenbeeld is erg uitgestrekt en niet zo makkelijk aan de hemel te herkennen. Hercules was een halfgod: zijn vader was de oppergod van de Romeinen Jupiter, zijn moeder een gewone vrouw. Toen de vrouw van Jupiter, een godin (dus niet de moeder van Hercules), zag, dat Jupiter een tijdje naar de aarde was geweest, en daar met een vrouw getrouwd was, werd ze vreselijk kwaad, en ze probeerde Hercules zoveel mogelijk tegen te werken.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hrd/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hrd/Het Hertzsprung-Russell Diagram Het Hertzsprung-Russell Diagram (vaak kortweg HRD genoemd) is onafhankelijk van elkaar ontworpen door de Deense sterren kundige Ejnar Hertzsprung (1873-1967) en zijn Amerikaanse collega Henry N. Russell (1877-1957). Het HRD ontstaat wanneer men van een groot aantal sterren de lichtkracht (dus de absolute magnitude) uitzet tegen hun oppervlakte-temperatuur of het spectraaltype. De meeste sterren komen in dit diagram voor in een langgerekte strook die we de hoofdreeks noemen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/apollo/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/apollo/Op 25 mei 1961 begon het Apollo-project met de belofte van president John F. Kennedy aan het Congres dat vóór 1970 er een mens op de maan zou landen. Deze uitspraak was natuurlijk heel gedurfd omdat op dat moment niet te overzien was of in zo’n korte tijd een bemande reis naar de maan inderdaad kon worden gemaakt. De beslissing van Kennedy werd met gejuich begroet. Geld speelde geen enkele rol.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/melkwegstelsel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/melkwegstelsel/Melkwegstelsel Alle sterren die wij aan de hemel kunnen zien, maken deel uit van één enorm groot stelsel van sterren. Dit sterren stelsel noemen wij ons Melkwegstelsel. Je moet je ons Melkwegstelsel voorstellen als een platte schijf. De verhouding tussen dikte en diameter komt globaal overeen met die van een langspeelplaat. Wel is gebleken dat de dikte van de schijf van het Melkwegstelsel langzaam naar het centrum toeneemt. De schijf heeft een middellijn van ongeveer 100.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hoeken/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hoeken/De schijnbare afstand van een planeet tot de zon noemen we elongatie. De elongatie van een planeet wordt in graden uitge drukt. Deze graden hebben helemaal niets met temperatuur te maken. Het zijn graden van een cirkel. Iedere cirkel kun je verdelen in 360 graden. Een halve cirkel heeft daarom 180 graden en een kwart cirkel 90 graden. Eén graad is het 1/360ste deel van een cirkel. Dat is dus een heel erg klein hoekje.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/com/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/com/Berenice was de dochter van koning Magas van Cyrene. Ze liet haar prachtige vlechten afknippen en offerde het aan Venus, omdat haar echtgenoot, koning Ptolemaeus, gezond en wel van een veldtocht was teruggekeerd. Ptolemaeus zelf was niet erg verrukt over deze daad van zijn dochter. Hij kon zich er pas mee verenigen nadat zijn hofwiskundige Conon hem had verzekerd dat de goden het haar tussen de sterren hadden gevlochten.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hst/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hst/{vspace=“5” hspace=“5” align=“right”} De Hubble Space Telescope (HST) is op 24 april 1990 met succes gelanceerd aan boord van de Space Shuttle Discovery en een dag later in de ruimte uitgezet in een vrijwel cirkelvormige baan op 613 tot 615 kilometer hoogte. Op 26 juni 1990 bereikte de astronomische gemeenschap de onheilsboodschap dat de hoofdspiegel lijdt aan sferische aberratie. In plaats dat 70% van het sterlicht in een beeldje van 0,2 boogseconde wordt geconcentreerd, bevat dit gebiedje nu slechts 15% van het sterlicht en wordt het beeld als geheel uitgesmeerd tot 1,4 boogseconden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/icarus/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/icarus/Icarus neemt een bijzondere plaats onder de planetoïden in omdat het de enige is waarvan de baan tot binnen die van Mercurius voert. Zijn kortste afstand tot de zon ( perihelium) bedraagt slechts 27 miljoen kilometer. Tweehonderd dagen later wordt de grootste afstand tot de zon ( aphelium) bereikt. Icarus bevindt zich dan op bijna 300 miljoen kilo meter van de zon. Dat is een stuk verder dan de planeet Mars.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ind/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ind/De eerste afbeelding van het sterrenbeeld Indiër verscheen in het boek «Uranometrie» van de Duitse sterrenkundige Johann Bayer dat in het jaar 1603 verscheen. De Latijnse naam Indus slaat op de bewoners van India, maar de wijze waarop de tekening werd uitgevoerd herinnert meer aan een indiaan uit de Noordamerikaanse prairies. Daarom wordt het sterrenbeeld soms ook Indiaan genoemd. Het sterrenbeeld Indiër staat op het zuidelijk halfrond van de sterrenhemel.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/interfer/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/interfer/Optisch instrument of instrumentarium waarmee onder meer het golfkarakter van licht zichtbaar gemaakt kan worden. Dit is bijvoorbeeld een hulpmiddel om de lichtsnelheid te meten. De zogenoemde interferometer van Michelson werd naar hem genoemd omdat hij ermee vaststelde dat de snelheid van het licht wat ons van een ster bereikt, niet toe- of afneemt wanneer we door de beweging van de aarde om de zon ons naar een ster toe of af bewegen, zoals we zouden verwachten.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/iau/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/iau/De Internationale Astronomische Unie ( IAU) is in 1919 in Brussel opgericht tijdens de eerste vergadering van de Inter national Research Council. De belangrijkste figuur bij de vorming van de IAU was de Amerikaanse sterrenkundige George Ellery Hale, een man die binnen de sterrenkunde bij zonder veel dingen heeft gedaan. Nederland werd in 1922 lid van de IAU. Inmiddels heeft de organisatie 7000 leden uit 55 verschillende landen. Ongeveer 2% van deze leden is uit ons land afkomstig.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/interste/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/interste/De ruimte tussen de sterren is niet helemaal leeg. Er bevinden zich talloze gas- en stofdeeltjes. Deze deeltjes noemen we interstellaire materie. Onder materie verstaan we alles wat ruimte inneemt. Het is afkomstig van het woord materiaal. Interstellair betekent ’tussen de sterren'. De interstellaire materie bestaat voor ongeveer 60% uit waterstof, 38% uit helium en 2% uit zwaardere elementen.De totale massa van de interstellaire materie is voor 99% afkomstig van het gasvormig deel en slechts 1% van het stof.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ionisati/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ionisati/Zo noemen we het proces waarbij atomen een elektron kwijt raken. Laten we als voorbeeld eens een zuurstofatoom nader bekijken. Helemaal binnen in het atoom zitten acht protonen en acht neutronen samengepakt. Die protonen en neutronen samen noemen we de kern van het zuurstofatoom. Die protonen hebben een positieve elektrische lading. Het liefst zouden ze ver bij elkaar uit de buurt blijven want positieve ladingen stoten elkaar af. De neutronen zorgen er voor dat de protonen bij elkaar blijven.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/newton/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/newton/Isaac Newton Isaac Newton was de leidende figuur in de wetenschappelijke revolutie van de 17e eeuw. Hij werd geboren op 25 december 1642 in een herenhuis in het dorpje Woolstorpe. Dat ligt vlak bij Grantham in het graafschap Lincolnshire in Engeland. Newton was een ziekelijk en twistziek iemand die zich in de steek gelaten voelde door zijn ouders. Hij was beslist geen prettig mens om mee om te gaan. Desondanks is Newton wellicht wel het grootste wetenschappelijk genie dat ooit geleefd heeft.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/jaar/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/jaar/De tijd die de aarde nodig heeft om een volledige baan om de zon te beschrijven. In ons dagelijks leven hebben we te maken met een jaar dat normaal 365 dagen telt, behalve in schrikkel jaren die 366 dagen tellen. Schrikkeljaren zijn jaartallen die deelbaar zijn door 4 behalve de eeuwjaren. Die moeten deelbaar zijn door 400. Zo zijn de jaren 1700, 1800 en 1900 geen schrikkeljaar, maar het jaar 2000 wel.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cvn/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cvn/Het sterrenbeeld Jachthonden kun je op een donkere nacht zonder wolken en maneschijn vinden vlak onder de steel van de steelpan van de Grote Beer. Het sterrenbeeld bestaat slechts uit enkele zwakke sterren. De helderste ster van het sterrenbeeld wordt Cor Caroli genoemd, wat wil zeggen «Karels hart». Het betreft hier een mooie dubbelster waarvan de componenten van magnitude 2,80 en 5,39 zijn. In een kleine kijker behoort Cor Caroli tot de mooiste dubbelsterren aan de hemel.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bayer/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/bayer/Johann Bayer was een Duits sterrenkundige die leefde van 1572 tot 1625. Hij maakte de eerste sterrenatlas van de gehele hemel. Deze atlas heet Uranometria. Er staan meer dan 2000 sterren in getekend. Van duizend ervan waren de posities bepaald door de Deense sterrenkundige Tycho Brahe(1546-1601). Vanuit Duitsland kon Bayer veel sterrenbeelden van de zuidelijke sterrenhemel niet zien. De waarnemingen van die sterrenbeelden waren voor het grootste deel gedaan door Nederlandse zeevaarders.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/kepler/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/kepler/Johannes Kepler De Duitse sterrekundige Johannes Kepler leefde van 1571 tot 1630. Hij was een ijverig voorvechter van het heliocentrische wereldbeeld. Dat is het wereldbeeld waarin de zon (in het Grieks «helios») in het centrum van het zonnestelsel staat en de planeten om de zon bewegen. In 1596, op betrekkelijk jonge leeftijd, publiceerde hij zijn boek «Prodromus dissertationum Cosmopraphicarum contines Mysterium Cosmographicum». Door dit boek kregen veel Europese astronomen voor hem belangstelling en speciaal de Deense sterrenkundige Tycho Brahe{.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/juliaans/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/juliaans/Dagnummering die onafhankelijk is van maanden en jaren. Vol gens afspraak begint de Juliaanse Dag om 12 uur wereldtijd, dus ’s middags. Een van de voordelen is dat men zich minder makkelijk kan vergissen in de datum. Als je 's nachts van 23.00 uur tot 01.00 gaat waarnemen moet je er rekening mee houden dat om 00.00 uur ook de datum verandert. Men gebruikt de Juliaanse dagrekening bij sterrenkundige berekeningen die betrekking hebben op meer dan enkele dagen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/jupiter/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/jupiter/De reuzenplaneet Jupiter Tussen de banen van Mars en Saturnus beweegt Jupiter in bijna twaalf jaar éénmaal om de zon. Jupiter is verreweg de grootste van alle planeten. Jupiter heeft een doorsnede van 142.800 kilometer. Tenminste aan de evenaar. Dat noemen we de equatoriale diameter. Equator is een ander woord voor evenaar en in plaats van doorsnede zeggen we ook vaak middel lijn of diameter. De planeet draait in minder dan 10 uur rond zijn as.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/jwg/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/jwg/De Jongerenwerkgroep (JWG) van de Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (NVWS) bestaat al sinds 1968. Het is een jeugdvereniging voor sterrenkunde waar iedereen lid van kan worden die nog geen 21 jaar is. Een benedengrens is er niet. Er zijn al kinderen van 8 jaar lid. De meeste aktiviteiten van de Jongerenwerkgroep zijn afgestemd op een leeftijd van 9 - 14 jaar. De JWG heeft meer dan 1000 enthousiaste leden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/jwgkijker/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/jwgkijker/Eenvoudige sterrenkijker ontwikkeld en gebouwd bij de JongenenWerkGroep voor Sterrenkunde.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/kalender/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/kalender/Een kalender is een tijdrekenkundig stelsel dat bij een volk in gebruik is. Het is de benaming van een tabel waarop de ver deling van het jaar in dagen, weken en maanden is aangegeven. Ook de indeling van de tijd in grotere en kleinere afdelingen op astronomische basis wordt kalender genoemd. Uit primitieve toestanden ontwikkelden zich de verschillende kalenders der Egyptenaren, Indiërs, Babyloniërs, Joden, Grieken, Maya's, Christenen, Islamieten en van de Chinese en Japanse staats godsdienst.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cha/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cha/Dicht in de buurt van de zuidelijke hemelpool bevindt zich het sterrenbeeld Kameleon dat slechts uit enkele zwakke sterren bestaat. De helderste ervan heeft een schijnbare magnitude van 4,08 en staat op een afstand van 67 lichtjaar. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Kameleon is Chamaeleon. Bij gebruik van de tweede naamval wordt dit Chamaeleontis. Als we het over de ster delta (b) van het sterrenbeeld Kameleon hebben zeggen we ë Chamaeleontis of we schrijven ë Cha, want de officiële afkorting van het sterrenbeeld Kameleon is Cha.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/katteoog/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/katteoog/De Katteoognevel in het sterrenbeeld Draak komt niet voor in de catalogus van Messier. In de New General Catalogue(NGC) is het nummer 6543. De Katteoognevel is een planetaire nevel, maar zijn vorm is nogal opmerkelijk. Dat hebben schitterende foto’s van de Hubble Space Telescope laten zien. Meestal zien we bij planetaire nevels een enkele schil of een verzameling van concentrische ringen. Bij NGC 6543 zien we echter een aantal schillen, waarvan de symmetrie-assen weliswaar door het centrum van de nevel gaan, maar totaal verschillende kanten op wijzen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/car/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/car/De drie sterrenbeelden Kiel, Achtersteven en Zeilen zijn delen van een sterrenbeeld dat vroeger Schip Argo heette. Geen van deze sterrenbeelden is vanuit Nederland te zien. De helderste ster van deze sterrenbeelden, Canopus, staat in het sterrenbeeld Kiel. Ze wordt vaak gebruikt door ruimtesondes om zich te oriënteren. Canopus is eigenlijk een Latijnse verbastering van het Griekse Canobos. Dat was een stad aan de westeljke monding van de Nijl, die in de Oudheid berucht was wegens het losbandige leven van haar inwoners.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/equ/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/equ/Het sterrenbeeld Klein Paard, vaak Veulen genoemd, is een gebied aan de hemel dat zeer arm is aan sterren. Het is te vinden zuidoostelijk van het kleine sterrenbeeld Dolfijn. De vier sterren van het sterrenbeeld Veulen vormen een klein trapezium. sterrenbeelden vind je een lijst van alle88 sterrenbeelden die er zijn.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/umi/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/umi/Het sterrenbeeld Kleine Beer is vooral bekend doordat de Poolster deel uitmaakt van dit sterrenbeeld. De Poolster is niet bekend doordat de ster zo helder is. Nee, die helder heid van de Poolster valt eigenlijk best tegen. De schijn bare magnitude van de Poolster is ongeveer 2,2. Tientallen andere sterren zijn veel helderder. De Poolster is bekend doordat deze ster erg dicht bij de noordelijke hemelpool staat. Als je op de noordpool van de aarde zou staan, vind je de Poolster bijna recht boven je hoofd aan de hemel.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cmi/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cmi/Het sterrenbeeld Kleine Hond bestaat maar uit twee zicht bare sterren. Maar één daarvan is heel helder. Die ster heet Procyon. Deze ster behoort tot de sterren die het dichtst bij de zon staan. De afstand bedraagt slechts 11 lichtjaar. Procyon maakt deel uit van de winterzeshoek. Dat is een zeshoek van heldere sterren die je in de winter goed aan de hemel kunt vinden. De andere sterren van de winterzeshoek zijn Sirius in de Grote Hond, Rigel in Orion, Aldebaran in de Stier, Capella in de Voerman en Pollux - of Castor - in de Tweelingen Het sterrenbeeld Kleine Hond kun je aan de hemel vinden onder de Tweelingen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lmi/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lmi/Het sterrenbeeld Kleine Leeuw werd voor de eerste maal ge noemd in het door Johannes Hevelius geschreven boek «Pro dromus Astronomiae 1690». Het wordt gevormd door een aantal zwakke sterren boven de kop van de Leeuw. Het sterrenbeeld Kleine Leeuw ligt ingesloten tussen de sterrenbeelden Grote Beer, Lynx en Leeuw. Het bestaat slechts uit enkele sterren van magnitude 4. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Kleine Leeuw is Leo Minor.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hyi/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hyi/Betrekkelijk dicht bij de Grote MagelhaanseWolk ligt het sterrenbeeld Kleine Waterslang. De Duitse sterrenkundige Johann Bayer gaf het sterrenbeeld in 1603 zijn naam. Hij wilde hiermee een tegenhanger scheppen van het sterrenbeeld Waterslang dat we in zuidelijke streken op het noordelijk halfrond kunnen zien. De helderste ster van dit onbeduidende sterrenbeeld staat in de buurt van de heldere ster Achernar, aan het einde van de Rivier Eridanus. Het sterrenbeeld Kleine Waterslang bevindt zich in de buurt van de zuidelijke hemelpool.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/kleurind/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/kleurind/Er wordt vaak gesproken over helderheden van sterren. De magnitude is een maat voor deze helderheid. Het is wel belangrijk te vermelden welke magnitude wordt bedoeld. Fotografische platen bijvoorbeeld zijn in het algemeen gevoelig voor blauw licht en minder gevoelig voor rood licht. Daardoor zijn de fotografische helderheden van rode sterren kleiner dan de visuele helderheden. Hiermee bedoelen we de helderheid gemeten met het oog. In het blauwe gebied is het net omgekeerd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/knoop/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/knoop/Het punt waar de baan van een planeet, komeet of de maan de ecliptica snijdt noemen we een knoop. De ecliptica of zons weg is de schijnbare baan van de zon aan de hemel. Als de baan van een planeet de ecliptica van zuid naar noord passeert spreken we van klimmende knoop. Passeert de baan van een planeet de ecliptica van noord naar zuid, dan hebben we het over dalende knoop.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/halleyko/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/halleyko/De Engelse sterrenkundige Edmund Halley leefde van 1656 tot 1710. Hij is vooral beroemd geworden door zijn onderzoek naar bewegingen van kometen en zijn bemoeienissen met de publicatie van Isaac Newtons (1642-1727) beroemde werk « Principia». Halley was in werkelijkheid een van de grootste geleerden van zijn tijd, mogelijk alleen overtroffen door Newton. Door de zwaartekrachtwetten van Newton te bestuderen kon Halley de banen van kometen berekenen. Newton had in zijn theorie reeds aangegeven dat de banen van kometen parabolen moeten zijn, of veel daarop gelijkende langgerekte ellipsen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/kometen/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/kometen/Af en toe kun je aan de hemel een bijzonder hemellichaam zien: een komeet. Evenals planeten draaien kometen in een baan om de zon. Maar de banen van kometen zijn meestal niet zo mooi rond als de banen van planeten. Een komeet beweegt in een uitgerekte cirkel om de zon. Zo'n uitgerekte cirkel noemen we een ellips. Als een komeet ver van de zon staat, bestaat hij alleen maar uit een kern.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pyx/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pyx/Het sterrenbeeld Kompas (ook wel eens Scheepskompas ge noemd) is door de Franse sterrenkundige Nicolas-Louis de Lacaille (1713-1762) ingevoerd toen hij zich gedurende een aantal jaren op het zuidelijk halfrond bevond voor positiemetingen van sterren. Het sterrenbeeld behoort tot de onopvallendste sterrenbeelden aan de hemel en telt slechts één ster die helderder is dan magnitude 4. Alhoe wel het sterrenbeeld in ons land net boven de horizon komt te staan, zul je de sterren er van toch nooit kunnen zien.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/kosmogon/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/kosmogon/Beschrijving of theorie van de schepping of het ontstaan van de wereld en het heelal. Reeds in de oudste tijden waarvan gegevens overgeleverd zijn, vindt men hypothesen hierover in mythen en legenden. Vaak speelt daarbij een godheid die, gewoonlijk uit reeds bestaande stof (de «chaos» der Grieken), de orde schept die men er thans in aantreft, daarin de hoofdrol. De eerste, nog fantastische pogingen tot een kosmogonie op natuurwetenschappelijke basis vindt men ca.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gru/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gru/Gaat men van het sterrenbeeld Zuidervis en de heldere ster Fomalhaut in de richting van de zuidelijke hemelpool, dan passeert men de sterren behorend tot het sterrenbeeld Kraanvogel. Het is niet zeker wie de naam van deze moeras vogel voor dit sterrenbeeld heeft gekozen. Schrijvers in de oudheid noemden dit sterrenbeeld Phoenicopterus. Dat is Latijn en betekent Flamingo. Het sterrenbeeld Kraanvogel is vanuit Nederland niet te zien. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Kraanvogel is Grus.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/krabnevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/krabnevel/De Krabnevel (M1) De Krabnevel is in 1731 ontdekt door de Engelse sterrenkundige John Bevis. Maar zijn naam dankt de nevel aan de Ier William Parsons, ook wel Lord Rosse genoemd. Deze bekeek de nevel met zijn grote telescoop die hij zelf had gebouwd en in 1845 in gebruik had genomen. Zijn telescoop had een spiegelmiddellijn van maar liefst 182 centimeter. Tot 1917 was dit de grootste telescoop ter wereld.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cnc/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cnc/De Kreeft is één van de twaalf sterrenbeelden van de dierenriem. Dat betekent dus dat de zon in zijn schijnbare baan aan de hemel ook een tijdje in dit sterrenbeeld komt te staan. Het sterrenbeeld Kreeft ligt tussen de Leeuw, Tweelingen en Kleine Hond. In het voorjaar kun je de zwakke sterren van dit sterrenbeeld in het zuiden aan de hemel vinden. In het midden van het sterrenbeeld staat de open sterrenhoop de Krib (in het Latijn: Praesepe).https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lagunenevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lagunenevel/De Lagune-nevel in het sterrenbeeld Schutter is een van de mooiste emissienevelsdie we kennen. De nevel wordt ook vaak aangeduid met M 8 of NGC 6523. Dat betekent dat de nevel als M 8 voorkomt in de beroemde nevel-katalogus van de Franse sterrenkundige Messier en als nummer 6523 in de New General Catalogue ( NGC). Zoals je in het verhaal bij nevels kunt lezen stralen emissienevels zelf licht uit omdat ze verhit worden door hete sterren in de buurt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/leo/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/leo/De Leeuw is een sterrenbeeld in de ecliptica. De ecliptica is de schijnbare baan van de zon aan de hemel. De sterren beelden waar doorheen de zon zich beweegt, worden de sterren beelden van de dierenriem genoemd. De Leeuw behoort dus ook tot de dierenriem. Je kunt het sterrenbeeld in de lente goed zien. Het staat dan hoog in het zuiden tussen de sterrenbeelden Maagd en Kreeft. Omdat de helderste sterren van de Leeuw een trapezium vormen wordt het sterrenbeeld vaak het lentetrapezium genoemd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/libratie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/libratie/De aswenteling (met een moeilijk woord zeggen we rotatie), van de maan duurt even lang als de omloop van de maan om de aarde. Dit noemen we gebonden rotatie. Dat heeft tot gevolg dat de maan steeds dezelfde kant naar de aarde keert en we de achterkant van de maan vanaf de aarde niet kunnen zien. De aswentelingstijd van de maan is altijd hetzelfde. De snelheid waarmee de maan om de aarde draait echter niet.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/nevels/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/nevels/De ruimte tussen de sterren is niet helemaal leeg. Er be vinden zich talloze gas- en stofdeeltjes. Deze deeltjes noemen we interstellaire materie. Onder materie verstaan we alles wat ruimte inneemt. Ons woord materiaal is ervan afgeleid. Interstellair betekent «tussen de sterren». De interstellaire materie bestaat voor ongeveer 60% uit waterstof, 38% uit helium en 2 % uit zwaardere elementen. De totale massa van de interstellaire materie is voor 99% afkomstig van de gasdeeltjes.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lichtjaar/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lichtjaar/Eén lichtjaar is de afstand die het licht in één jaar aflegt. Je wilt zeker ook wel weten hoeveel kilometer een lichtjaar is. Wel, het licht heeft een snelheid van 300.000 km/sec. In één seconde legt het licht dus 300.000 kilometer af. In één minuut dus 60 x 300.000 = 18 miljoen kilometer. In één uur 60 x 18 miljoen = 1080 miljoen kilometer. In één dag 24 x 1080 miljoen kilometer = ongeveer 26.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lyr/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lyr/Het sterrenbeeld Lier kun je in de zomer ongeveer recht boven je hoofd aan de hemel vinden tussen de Zwaan en Hercules. Het sterrenbeeld is heel klein, en er staat maar één goed zichtbare ster in. Maar die ster is dan ook één van de vijf helderste sterren die we in ons land aan de hemel kunnen zien. Die ster heet Wega. Dat betekent in het Arabisch «de vallende», want de arabieren vonden dat dit sterrenbeeld een adelaar was, die op zijn prooi viel.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lokalegr/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lokalegr/Sterrenstelsels staan in het heelal vaak in groepen bij elkaar. Zo'n groep van sterrenstelsels noemen we een cluster. Ook ons eigen Melkwegstelsel behoort tot zo’n cluster. De cluster waar het Melkwegstelsel toe behoort noemen we de Lokale Groep. Deze Lokale Groep bestaat uit enkele tientallen sterrenstelsels. Het grootste stelsel van de Lokale Groep is de Andromedanevel. Dan volgt ons eigen Melkwegstelsel met op de derde plaats M 33 in het sterrenbeeld Driehoek.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ant/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ant/In het midden van de 18de eeuw bevond de geestelijke en sterrenkundige Nicolas-Louis de Lacaille zich op het zuidelijk halfrond. Aan de hemel bakende hij een aantal gebieden af die hij voorzag van namen. Op deze wijze ontstonden een aantal nieuwe sterrenbeelden, waarvan dit er één is. Hij noemde het sterrenbeeld naar de luchtpomp van de Engelse fysicus en chemicus Robert Boyle. Proeven met de door Boyle verbeterde luchtpomp leidden hem naar de naar hem genoemd gaswet (Wet van Boyle).https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lunatie/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lunatie/Een lunatie is de tijd die verloopt tussen de tijdstippen van op elkaar volgende fasen van Nieuwe Maan. Dus simpeler gezegd, de tijd tussen Nieuwe Maan en de eerstvolgende Nieuwe Maan. Een lunatie wordt ook wel synodische maand genoemd en duurt ongeveer 29« dag (om precies te zijn 29 dagen 12 uur 44 minuten en 2,88 seconden).https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lyn/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lyn/Aan het eind van de zeventiende eeuw werd het sterrenbeeld Lynx ingevoerd door Johannes Hevelius. Hij noemde het Lynx omdat je het gezichtsvermogen van een lynx moet hebben om dit sterrenbeeld te kunnen zien. Het sterrenbeeld ligt tussen Grote Beer, Voerman en Tweelingen en heeft slechts één ster die helderder is dan magnitude 4. Dat is de ster Alfa van dit sterrenbeeld. Deze ster heeft een schijnbare magnitude van 3,30 en staat op een afstand van 172 lichtjaar.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/m87/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/m87/Dit is het zwaarste sterrenstelsel dat we kennen. Het is in maart 1781 ontdekt door de Franse kometenjager Charles Messier. Hij kreeg in de catalogus die door deze Fransman is samengesteld nummer 87. In de New General Catalogue, een veel uitgebreidere catalogus over nevelachtige objecten is M 87 bekend als NGC 4486. De schijnbare helderheid van het stelsel bedraagt magnitude{.two}9,2. Daarmee is het het grootste en tevens helderste sterren stelsel van de Virgo-cluster.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vir/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vir/Tussen Boötes en de Leeuw staat het sterrenbeeld Maagd. In het voorjaar kun je het sterrenbeeld laag in het zuiden vinden. De helderste sterren van de Maagd vormen een soort stoel. De helderste ster staat dan in de voorpoot van de stoel. Deze ster heet Spica. Spica staat vrijwel precies op de ecliptica: de Maagd is dus één van de twaalf sterren beelden van de dierenriem. In de mythologie staat de maagd als symbool voor de Griekse godin Deméter, de godin van de landbouw.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/maan/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/maan/Onze maan Een maan is een hemellichaam dat een baan om een planeet beschrijft. Een maan is kleiner dan een planeet. Daardoor heeft het ook minder massa. Dat heeft weer tot gevolg dat de aantrekkingskracht van een maan veel minder is dan die van een planeet. Door de grotere aantrekkingskracht van de planeet wordt de maan gedwongen een baan om de planeet te beschrijven. Onze maan keert altijd dezelfde kant naar de aarde toe.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/maansverduistering/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/maansverduistering/Maansverduistering Foto: Jelmer Siekmans Maansverduisteringen ontstaan als de aarde precies tussen de zon en de maan staat. De aarde houdt dan het zonlicht tegen. De maan verdwijnt in de schaduwkegel van de aarde. Bij een maansverduistering is het altijd Volle Maan. Een totale maansverduistering is overal op aarde te zien. Nu ja, natuurlijk niet overal. De maan moet natuurlijk wel boven de horizon staan. Zoals gezegd staan bij een maansverduistering de zon, aarde en maan op één lijn.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/magnitude/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/magnitude/Natuurlijk weet je dat niet alle sterren even helder zijn. Dat komt door drie oorzaken: a) ze staan niet allemaal even ver weg; b) ze zijn niet allemaal even groot; en c) ze zijn niet allemaal even heet. Van twee sterren die even veel licht uitstralen zal natuurlijk de ster die het dichtst bij ons staat het helderst lijken. Denk maar even aan een rij straatlantaarns. De lantaarn die het dichtst bij je staat lijkt het meeste licht te geven.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/mars/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/mars/De planeet Mars Mars is een vrij kleine planeet. Hij heeft een middellijn van 6.794 kilometer. Dat is slechts iets groter dan de helft van de middellijn van de aarde. De zwaartekracht aan het oppervlak van de planeet bedraagt 0,38. Iemand die op aarde 40 kilogram weegt, zou op Mars 0,38 x 40 = ruim 15 kilogram wegen. De planeet Mars heeft altijd erg tot de verbeelding van de mensen gesproken.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/melkweg/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/melkweg/Alle sterren die wij aan de hemel kunnen zien, maken deel uit van een groot sterrenstelsel. Omdat wij er zelf midden in zitten, is het erg moeilijk om dat stelsel goed te zien. Het stelsel is een hele grote, platte schijf van sterren. In het midden is de schijf wat dikker dan aan de rand. De zon en de planeten bevinden zich ver van het centrum van het stelsel. Maar wel ongeveer midden in de schijf van sterren.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/mercurius/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/mercurius/De planeet Mercurius Mercurius is de planeet die het dichtst bij de zon staat. Omdat de planeet altijd in de buurt van de zon aan de hemel staat, is Mercurius moeilijk te vinden. Je kunt het pro beren kort na zonsondergang wanneer Mercurius avondster is. Of kort voor zonsopkomst wanneer de planeet ochtendster is. Het Amerikaanse ruimtevoertuig Mariner-10 heeft Mercurius uitgebreid onderzocht. Dit ruimtevoertuig is driemaal in de buurt van Mercurius gekomen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/messierl/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/messierl/Charles Messier leefde van 1730 tot 1817. Hij heeft zich vooral toegelegd op het ontdekken van kometen. Het probleem was dat hij regelmatig neveltjes voor een komeet aanzag. In die tijd was er namelijk nog helemaal geen steratlas waarop neveltjes stonden aangegeven. Daarom besloot hij zelf een lijst te maken van dergelijke nevels. Zo had hij een overzicht bij de hand van neveltjes die bij het zoeken naar kometen verwarrend zouden kunnen werken.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/meteoren/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/meteoren/Misschien heb je wel eens een meteoor gezien. Je ziet dan een lichtflits aan de hemel. Het is net alsof er een ster valt. Daarom worden meteoren wel eens vallende sterren ge noemd. Maar dat is eigenlijk helemaal verkeerd. Een meteoor heeft niets met een ster te maken. De sterren staan zó ver weg, dat we ze nooit kunnen zien bewegen! Wat is nu eigenlijk een meteoor? Vaak hoor je dat het een stukje gruis is, dat de dampkring van de aarde binnendringt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/mic/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/mic/De Franse sterrenkundige Nicolas-Louis de Lacaille die leefde van 1713 tot 1762 heeft een groot deel van zijn leven op de sterrenwacht in Kaapstad (Zuid-Afrika) door gebracht. Daar tekende hij nauwkeurig de posities op van vele duizenden sterren. Gedurende zijn verblijf op het zuidelijk halfrond heeft hij aan de zuidelijke sterren hemel veel nieuwe sterrenbeelden ingevoerd. Eén ervan is het sterrenbeeld Microscoop. Dit sterrenbeeld bestaat slechts uit enkele zwakke sterren vanhttps://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/neptunus/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/neptunus/De planeet Neptunus Na de ontdekking van Uranus in 1781, werden in de baan van deze planeet onregelmatigheden gevonden. Deze konden worden verklaard door aan te nemen dat er nog een achtste planeet was. Onafhankelijk van elkaar probeerden de wiskundigen Leverrier in Frankrijk en Adams in Engeland de plaats van deze planeet te berekenen. Leverrier was toen nog betrekkelijk onbekend. Hij werkte op de sterrenwacht van Parijs. Adams was student in de wiskunde aan de universiteit van Cambridge.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ret/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ret/Meestal wordt dit sterrenbeeld ook aan Nicolas-Louis de Lacaille toegeschreven, maar het was waarschijnlijk daar voor al ingevoerd door de Duitser Habrecht. Een riticulum (het Latijnse woord voor net) was oorspronkelijk een lijnenpatroon in het oculair van een telescoop, dat gebruikt werd om sterposities te meten. Het sterrenbeeld bevat geen heldere sterren en is vanuit ons land nooit te zien. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Net is Reticulum. Bij gebruik van de tweede naamval (genitief) wordt dit Reticuli.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ngc/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ngc/Aan de hemel wemelt het van de neveltjes. Veel ervan zijn in de 18de eeuw ontdekt en beschreven door de Engelse sterren kundige William Herschel (1738-1822) en zijn zoon John Herschel (1792-1871). Zij gebruikten hierbij onder meer een telescoop die William Herschel zelf had gebouwd. Deze telescoop had een spiegelmiddellijn van maar liefst 122 cm. Toen deze kijker in 1789 gereed kwam, was het de grootste telescoop ter wereld.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/copernicus/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/copernicus/Nicolaus Copernicus Nicolaus Copernicus (eigenlijk Niklas Koppernigk) was een Poolse geleerde en grondlegger van de moderne sterrenkunde. Copernicus werd op 19 februari 1473 in Thorn (Polen) geboren. Hij behoort tot de beroemdste sterrenkundigen die geleefd hebben. Hij studeerde vanaf 1491 wijsbegeerte en geneeskunde aan de universiteit van Krakau. Op 23-jarige leeftijd ging hij naar Italië waar hij aan de universiteit van Bologna astronomie, wiskunde en kerkelijk recht studeerde. Hij is vooral beroemd geworden doordat hij stelde, dat de zon en niet de aarde in het midden van het zonnestelsel staat.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/noordame/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/noordame/Bron: Wikipedia, Nicholas Bradley De Noord Amerika Nevel (NGC 7000) Als je een foto van de Noord-Amerikanevel ziet weet je direct hoe de nevel aan zijn naam is gekomen. In de nevel kun je namelijk duidelijk de vorm van Noord-Amerika her kennen. De nevel bevindt zich in het sterrenbeeld Zwaan, niet ver van de heldere ster Deneb. De Noord-Amerikanevel heeft de aanduiding NGC 7000 gekregen. Het is dus nummer 7000 uit de beroemde New General Catalogue.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/crb/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/crb/De Noorderkroon is een klein, maar gemakkelijk te herkennen sterrenbeeld tussen Hercules en Boötes. In het voorjaar kun je het sterrenbeeld hoog aan de hemel vinden. Het lijkt ook erg veel op een kroon. De helderste ster van dit sterrenbeeld heet Gemma. Dat be tekent edelsteen. De koning van Kreta, Minos, had een zoon gehad, die door de schuld van Atheners gedood was. Daarom had Minos de stad Athene gedwongen, elke negen jaar zeven jongens en zeven meisjes van 21 jaar aan hem te geven.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/nova/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/nova/Een nova is een ster die een plotselinge uitbarsting heeft. Hierbij blaast de ster zijn buitenste gaslaag de ruimte in. Door deze uitbarsting wordt de helderheid van de ster tien duizend tot honderduizend keer zo groot. Dat komt overeen met een helderheidstoename van 10 tot 12« magnitude. Hierdoor lijkt het of er plotseling een «nieuwe ster» aan de hemel is komen te staan. Dat gebeurde bijvoorbeeld in augustus 1975 in het sterrenbeeld Zwaan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/oct/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/oct/De Franse sterrenkundige Nicolas-Louis de Lacaille die leefde van 1713 tot 1762 heeft een groot deel van zijn leven op de sterrenwacht in Kaapstad (Zuid-Afrika) door gebracht. Daar hield hij zich voornamelijk bezig met het nauwkeurig vastleggen van de posities van duizenden sterren. Tijdens zijn verblijf op het zuidelijk halfrond heeft hij tal van nieuwe sterrenbeelden ingevoerd. Zo ook het sterrenbeeld Octant, dat hij Hadley’s Octant noemde. Het octant was een belangrijk navigatie-instrument dat later vervangen werd door de sextant (ook een sterren beeld.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/oerknal/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/oerknal/Zie Big Bang.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/olifants/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/olifants/– In de ruimte tussen de sterren bevinden zich wolken waterstof gas. Indien zo’n wolk waterstofgas zich in de buurt van een hete ster bevindt wordt het gas door die ster verhit. Als de ster heel erg heet is, kan het waterstofgas zó verhit worden, dat de atomen van dat gas één of meerdere elektronen ver liezen. We noemen dit gas dan geïoniseerde waterstof. Ook wordt wel eens gesproken van een HII gebied.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/omegacen/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/omegacen/Omega Centauri is de naam van een bolvormige sterrenhoop in het sterrenbeeld Centaurus. Helaas is deze bolhoop vanuit ons land niet te zien. Op het zuidelijk halfrond is Omega Centauri makkelijk als een wazig vlekje te herkennen. Omega Centauri is de grootste bolvormige sterrenhoop die we kennen. De afstand bedraagt ongeveer 16.300 lichtjaar en zijn doorsnede is ongeveer 153 lichtjaar. Zijn massa is enkele jaren geleden nauwkeurig bepaald door sterrenkundigen van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in Chili.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ontsnapp/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ontsnapp/Als je omhoog springt kom je natuurlijk weer op de aarde terecht. Daar zorgt de aantrekkingskracht van onze planeet voor. Hoe harder je je afzet, hoe hoger je kunt springen. Maar je moet je wel heel erg hard afzetten om voorgoed los te komen van de aardse zwaartekracht. Daar is een snelheid van maar liefst ruim 11 kilometer per seconde voor nodig. De snelheid die nodig is om aan de aantrekkingskracht van een hemellichaam te ontsnappen wordt heel toepasselijk de ont snappingssnelheid genoemd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/openings/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/openings/Het objectief (de grote lens in een lenzenkijker of de grote spiegel in een spiegelkijker) van een kijker hoort er voor te zorgen dat alle lichtstralen van een ster in één punt samenkomen. Dit punt heet het brandpunt. De afstand tussen objectief en brandpunt wordt de brandpuntsafstand genoemd. De verhouding tussen brandpuntsafstand en middellijn van het objectief noemen we de openingsverhouding. Je kunt de openingsverhouding zelf uitrekenen. Je moet dan de brand puntsafstand van de kijker delen door de middellijn van het objectief.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/oppositi/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/oppositi/Oppositie betekent «tegenover». Als een planeet in oppositie staat, bevindt de aarde zich precies tussen de zon en de planeet. Dat betekent dat als de zon in het westen onder de horizon verdwijnt, de planeet in het oosten boven de horizon tevoorschijn komt. De planeet is dan de gehele nacht te zien. Rond middernacht is de planeet precies in het zuiden te vinden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ori/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ori/Orion is, naast misschien de Grote Beer, het helderste en mooiste sterrenbeeld aan de hemel. In de winter kun je het sterrenbeeld in het zuiden vinden, tussen de Stier en de Kleine en de Grote Hond. Het is gemakkelijk te herkennen: het bovenste sterretje (eigenlijk een paar hele kleintjes) is het hoofd. Betelgeuze (dat betekent schouder) en Bellatrix vormen de twee schouders. (Betelgeuze is maar liefst 400 keer zo groot als de zon!https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/orionnevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/orionnevel/De Orionnevel wordt ook wel aangeduid met M 42 of NGC 1976. Dat betekent dat de nevel als nummer 42 te vinden is in de catalogus van de Franse sterrenkundige Charles Messier die deze in 1794 publiceerde. Of als nummer 1976 in de New General Catalogue, gepubliceerd in 1888 door de Deense sterrenkundige Johan Ludwig Emil Dreyer. De Orionnevel is een diffuse nevel die voor ongeveer 90% uit waterstof, 10% uit helium en minder dan 0,1% uit zwaardere elementen bestaat.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/for/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/for/Dit sterrenbeeld maakte vroeger deel uit van Eridanus. De naam Oven werd in het midden van de achttiende eeuw ingevoerd door de Franse geestelijke en sterrenkundige Nicolas-Louis de Lacaille (1713-1762). Deze had een nabijgelegen sterrenbeeld Beeldhouwer genoemd en voorzag deze ambachtsman vervolgens van diverse werktuigen en gereedschappen, waaronder de Chemische Oven «Fornax Chemica», zoals het sterrenbeeld oorspronkelijk genoemd werd. Het sterrenbeeld Oven komt in ons land niet of nauwelijks boven de horizon.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/overgang/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/overgang/Een overgang vindt plaats als een klein hemellichaam voor een veel groter hemellichaam langs trekt. Bijvoorbeeld als Mercurius of Venus zichtbaar wordt op de zonneschijf doordat de planeet tussen de aarde en de zon doorschuift. Of wanneer een Jupitermaantje voor de reuzenplaneet langs trekt. We kunnen dan de schaduwkegel van het maantje op Jupiter zien. Bij een Mercuriusovergang kun je de kleine planeet als een donkere stip «op» het zonsoppervlak zien.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/paardekopnevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/paardekopnevel/De Paardekopnevel (in het rood) nabij de linkerster van de gordel van Orion, met de nevel IC 434 bij deze ster De Paardekopnevel bevindt zich ongeveer een halve graad ten zuiden van de linkergordelster van het sterrenbeeld Orion. Alhoewel hij erg bekend is, is de Paardekopnevel alleen in hele grote kijkers te zien. En slechts op foto’s, genomen met lange belichtingstijden, komt de nevel in volle glorie tevoorschijn. Hij lijkt sprekend op een paardekop van een schaakspel.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aps/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aps/Dit sterrenbeeld is door de Duitse astronoom Johann Bayer (1572-1625) aan de hemel geplaatst. Het komt het eerst voor in zijn boek «Uranometrie» dat in het jaar 1603 verscheen. Oorspronkelijk heette het sterrenbeeld Apus Indica. Het sterrenbeeld Paradijsvogel staat in de buurt van de zuidelijke hemelpool. Vanuit ons land is het dus nooit zichtbaar. Bovendien bestaat het uit allemaal hele zwakke sterren. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Paradijsvogel is Apus.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/parallax/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/parallax/Zoals je weet draait de aarde in één jaar om de zon. Door deze beweging van de aarde lijken alle sterren in de loop van een jaar een kleine ellips{.two} aan de hemel te beschrijven. De straal (dat is de halve middellijn) van dit ellipsje is precies gelijk aan het hoekje waaronder je vanaf die ster de straal van de aardbaan zou zien. Dit hoekje wordt parallax genoemd. De straal van de aardbaan is de gemiddelde afstand aarde zon.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cir/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cir/De sterrenkundige Nicolas-Louis de la Caille wilde kost wat kost de zuidelijke hemel een groter aantal sterren beelden rijker maken. Een klein gebied aan de zuidelijke hemel gaf hij de naam Passer. Dat getuigde overigens niet van veel fantasie, want het sterrenbeeld heeft slechts één ster die helderder is dan magnitude 4. Vanuit Nederland is het sterrenbeeld Passer nooit te zien. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Passer is Circinus.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pav/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pav/Het sterrenbeeld Pauw werd in 1603 door de Duitse sterren kundige Johann Bayer die leefde van 1572-1625 opgenomen in zijn boek «Uranometrie». Waarschijnlijk heeft hij het overgenomen van een zeevaarder uit de 16de eeuw. De helderste ster van het sterrenbeeld, Alfa, heet Peacock en heeft een schijnbare magnitude van 2,12. De afstand bedraagt 230 lichtjaar en de absolute magnitude -2,3. Dat zou dus zijn helderheid zijn op een afstand van 32,6 licht jaar.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/peg/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/peg/In de herfst kun je het sterrenbeeld Pegasus hoog in het zuiden aan de hemel vinden. Juist omdat het in de herfst hoog in het zuiden staat en de belangrijkste sterren een mooi vierkant vormen, wordt dit sterrenbeeld wel het herfstvierkant genoemd. Het herfstvierkant is gemakkelijk te herkennen, omdat er in dat vierkant geen andere heldere sterren meer staan. Pegasus staat rechts van Andromeda, vlak onder de melkweg. Hoe Pegasus «geboren» werd, kun je lezen in de beschrijving van Perseus.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/perkenwet/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/perkenwet/Perkenwet Een van de drie wetten die zijn opgesteld door de beroemde Duitse sterrenkundige Johannes Kepler die leefde van 1571 tot 1630. De Perkenwet zegt dat de voerstraal (dat is de denkbeeldige lijn van het middelpunt van een planeet naar het middelpunt van de zon) in gelijke tijden gelijke opper vlakken doorloopt. Dat komt doordat een hemellichaam in zijn baan om de zon sneller beweegt wanneer de afstand tot de zon kleiner wordt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/per/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/per/Tussen Andromeda en Voerman ligt het sterrenbeeld Perseus. Ga je van Perseus verder naar het sterrenbeeld Cassiopeia, dan zie je op heldere maanloze nachten ongeveer in het midden tussen beide sterrenbeelden twee lichtende wolkjes. Het zijn twee open sterrenhopen{.two} die tot Perseus behoren. Het is de moeite waard eens een verrekijker op deze sterrenhopen te richten! De merkwaardigste ster van Perseus is Algol. Hij verandert elke drie dagen in helderheid.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/phe/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/phe/Het sterrenbeeld Phoenix is door de Duitse sterrenkundige Johann Bayer (1572-1625) ingevoerd. Het stelt de mytholo gische vogel voor die uit zijn eigen as herrijst. De ster Alfa van het sterrenbeeld is de enige ster die helderder is dan magnitude 3. De ster heeft een schijnbare magnitude van 2,44 en staat op een afstand van 76 lichtjaar. Het sterrenbeeld komt in ons land nooit boven de horizon. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Phoenix is hetzelfde als de Nederlandse naam.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pi/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pi/Pi (normaal geschreven als ã) is een letter uit het Griekse alfabet. Vaak stelt het een onmeetbaar getal voor dat gelijk is aan de omtrek van een cirkel gedeeld door zijn middellijn. Het getal ã bedraagt afgerond 22/7 ofwel 3,14. Pi maal de middellijn geeft dus de omtrek van een cirkel. In formulevorm: ã x m = omtrek. Hierin staat de m voor de middellijn en ã bedraagt zoals gezegd 3,14.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sge/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sge/Het sterrenbeeld Pijl is een klein en onbelangrijk sterren beeld dat je 's zomers en in de herfst kunt vinden tussen de sterrenbeelden Lier, Arend en Zwaan. Dus eigenlijk precies in het midden van de zomerdriehoek{. De Pijl bestaat alleen maar uit hele zwakke sterretjes die je alleen onder zeer goede waarnemingsomstandigheden kunt zien. Geen van de sterren heeft een helderheid groter dan magnitude 4. Het sterrenbeeld Pijl komt al voor in de catalogus van 48 sterrenbeelden van de astronoom Claudius Ptolemaeus die leefde van 87 - 150 na Chr.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/planetaire_nevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/planetaire_nevel/Planetaire nevels behoren tot de groep lichtende nevels. De naam planetaire nevel is afkomstig van William Herschel (1738-1822) die in 1785 deze naam aan dit type nevel gaf. Planetaire nevels lijken in een kijker een beetje op een een schijfje. Net als een planeet. Maar ze hebben met planeten natuurlijk helemaal niets te maken. Planetaire nevels zijn ronde of bolvormige gasmassa's. In het midden vinden we meestal een zwak sterretje.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/planeten/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/planeten/Om de zon draaien negen planeten. De aarde is er één van. Twee planeten staan dichter bij de zon dan de aarde. Dat zijn Mercurius en Venus. Doordat deze planeten een baan binnen de aardbaan beschrijven noemen we ze binnenplaneten. Zo zijn er natuurlijk ook buitenplaneten. Deze staan verder van de zon dan de aarde. Het zijn Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus en Pluto. Alle planeten worden in dit programma appart behandeld.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/planetoiden/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/planetoiden/Dit zijn kleine planeetjes, die bijna allemaal tussen de banen van Mars en Jupiter om de zon bewegen. In de 18de eeuw hebben veel sterrenkundigen gezocht naar een nieuwe planeet tussen de banen van Mars en Jupiter. Aanleiding was de onverwachte ontdekking in 1781 van de planeet Uranus door William Herschel. Dat was voor het eerst dat er een planeet werd ontdekt naast de planeten Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus, die al sinds de oudheid bekend waren.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pluto/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pluto/Aan de rand van ons zonnestelsel bevinden zich de planeet Pluto en zijn maan Charon. De eerste werd op 18 februari 1930 ontdekt door Clyde W. Tombaugh en genoemd naar de mythologische figuur Pluto, de broer van Jupiter (Zeus) en Neptunus (Posei don). Pas sinds de ontdekking van het maantje Charon op 22 juni 1978 door James W. Cristy hebben de astronomen een beter idee gekregen van de opbouw van Pluto.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/poollicht/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/poollicht/Bij de polen van de aarde is soms een prachtig schouwspel te zien. Het is het poollicht; een zacht glanzend gekleurd licht dat de hele hemel in vlam lijkt te zetten. Het ver schijnsel heeft te maken met de zonne-activiteit. Het poollicht wordt vaak met de Latijnse namen auora borealis (noorderlicht) of auora australis (zuiderlicht) aangeduid. Het kan bijna zo helder worden als de Volle Maan! Het verschijnsel treedt gewoonlijk op in de nabij heid van de polen van de aarde, en hoe noordelijker (of zuidelijker) je op de aardbol woont, hoe indrukwekkender je het zal kunnen waarnemen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/precessi/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/precessi/De aarde maakt een tolbeweging. Deze tolbeweging noemen we precessie. Door de precessie verandert de plaats van de hemelpool. Eén zo’n volledige tolbeweging duurt bijna 25.700 jaar. Deze periode wordt ook wel een platonisch jaar genoemd. Nu staat de Poolster het dichtst bij de hemelpool. Over 13.000 jaar zal de heldere ster Wega in het sterrenbeeld Lier als poolster dienst doen. Over 25.700 jaar staat ‘onze’ Poolster opnieuw het dichtst bij de noordelijke hemelpool.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/proxima/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/proxima/De ster Alfa Centauri is op twee na de helderste ster aan de nachtelijke hemel. Alleen de sterren Sirius en Canopus zijn helderder. Evenmin als Canopus is Alfa Centauri niet vanuit Nederland te zien. Daarvoor staat de ster veel te zuidelijk. Alfa Centauri is een drievoudige ster. Het stelsel is vooral bekend omdat de sterren ervan het dichtst bij de zon staan. De afstand bedraagt slechts 4,3 lichtjaar. De schijnbare magnitude van het stelsel (dus de gezamen lijke helderheid van Alfa Centaurus A en B) is -0,27.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pulsar/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pulsar/In november 1967 merkte de studente Jocelyn Bell, die in het kader van haar studie een radio-onderzoek deed onder leiding van prof. A. Hewisch, dat een bepaalde radiobron een wel heel vreemd gedrag vertoonde. Zeer regelmatig ving de radio telescoop te Cambridge in Engeland, pulsen op van deze bron. De periode was 1,33730 seconde en ze bleek zo constant te zijn dat men via het Doppler-effect de snelheid van de aarde om zijn as en in zijn baan rondom de zon ermee kon meten.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pulseren/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pulseren/Pulserende sterren zijn veranderlijke sterren. Ze veranderen van helderheid doordat ze afwisselend opzwellen en weer in krimpen. Dit groter en kleiner worden noemen we pulseren. Pulserende veranderlijke sterren worden weer onderverdeeld in negen verschillende typen. Het zijn: Langperiodieke Cepheïden zijn genoemd naar de ster Delta in het sterrenbeeld Cepheus (b Cephei). De helderheid van b Cephei verandert van magnitude 3,8 tot 4,6. Zoals bij alle pulserende sterren komt dit doordat de ster opzwelt en inkrimpt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/crv/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/crv/Het sterrenbeeld Raaf is een klein sterrenbeeld, dat bij ons in het voorjaar laag aan de horizon staat tussen de sterrenbeelden Beker en Maagd. In het oude oosten heeft men in de schrikkeljaren de 13de maand aan de Raaf gewijd. Schrikkeljaren gelden van oudsher als «ongeluksjaren», vandaar het begrip «ongeluksvogel». Hieronder tref je enkele gegevens aan over de vier helderste sterren van de Raaf. Achtereenvolgens vind je de Griekse letteraanduiding, de naam, de afstand in lichtjaar, het spectraaltype, de schijnbare magnitude en de absolute magnitude.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/radioven/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/radioven/De meeste straling vanuit de ruimte wordt door de dampkring van de aarde tegengehouden. Slechts twee soorten straling kunnen ongehinderd het aardoppervlak bereiken. Dat is het zogenaamde zichtbare licht (optisch venster) en radio golven (radiovenster).https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ari/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ari/Rechts van Perseus staat het sterrenbeeld Ram. Het bestaat alleen maar uit enkele zwakke sterren. De Ram is een van de sterrenbeelden van de dierenriem. Zo’n tweeduizend jaar geleden bevond het lentepunt zich in het sterrenbeeld Ram. Het lentepunt is het punt waar de zon staat bij het begin van de lente. Als gevolg van de precessie staat het lente punt tegenwoordig in het sterrenbeeld Vissen. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Ram is Aries.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/rechteklimming/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/rechteklimming/De declinatie is de afstand van een hemellichaam tot de hemelevenaar. Deze afstand wordt in graden uitgedrukt. De hemelevenaar of hemelequator is een denkbeeldige lijn. Hij verdeelt de sterrenhemel in een noordelijke en een zuidelijke helft. Net zoals de evenaar op aarde. Die verdeelt de aarde in een noordelijke en een zuide lijke helft. Alle sterren op de hemelevenaar hebben een declinatie van 0 graden. Staat een ster ten noorden van de hemel evenaar, dan is de declinatie positief (+).https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/reflectienevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/reflectienevel/Reflectienevels zijn lichtende nevels die het licht van sterren reflecteren. Een ander woord voor reflecteren is terugkaatsen. Denk maar aan de reflector op je fiets. Reflectienevels stralen zelf geen licht uit. We kunnen ze alleen maar zien doordat ze het licht van sterren in de buurt reflecteren. Een heel mooi voorbeeld van reflectie nevels zijn de nevels rond de sterren van de Pleiaden, een prachtige open sterrenhoop in het sterrenbeeld Stier.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/relativiteit/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/relativiteit/De relativiteitstheorie legt het verband tussen ruimte, tijd, energie, materie en elektro-magnetische straling. De relativiteitstheorie is opgesteld door Albert Einstein{, die leefde van 1879 tot 1955. Albert Einstein was een van de grootste geleerden aller tijden. Het zelfs maar bij benadering uitleggen van deze theorie zou veel te ver gaan. We laten het bij het noemen van de voornaamste gevolgen, die vooral voor de sterrenkunde van groot belang zijn.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/reuzenst/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/reuzenst/Reuzensterren zijn sterren die veel groter zijn dan onze zon. Een voorbeeld van een reuzenster is de heldere ster Arcturus in het sterrenbeeld Boötes. Veel reuzensterren zijn roodachtig van kleur. Daarom noemen we ze wel eens rode reuzen. Er zijn ook sterren bekend die nog veel groter zijn dan een reuzenster. Deze sterren worden superreuzen genoemd. Ook deze zijn meestal rood door de betrekkelijk geringe opper vlakte-temperatuur. De ster Betelgeuze in het sterrenbeeld Orion is een mooi voorbeeld van een superreus.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ringnevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ringnevel/De Ringnevel in het sterrenbeeld Lier is het klassieke voorbeeld van een planetaire nevel. Het is bovendien de eerst ontdekte nevel van dit type. De Franse astronoom Antoine Darquier ontdekte hem in 1779 met een 7« cm telescoop. De nevel wordt ook wel aangeduid met M 57 of NGC 6720. Dat wil zeggen nevel 57 uit de beroemde kata logus van Messier of nevel 6720 uit de New General Catalogue van Dreyer.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/rosetten/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/rosetten/De Rosettenevel is een heldere diffuse nevel in het sterrenbeeld Eenhoorn. Hij wordt ook wel aangeduid als NGC 2237. Dat betekent dat het nevel 2237 is in de beroemde New General Catalogue. De schijnbare middellijn van de Rosettenevel is zo’n 80 boogminuten. De afstand wordt geschat op 1600 lichtjaar. Dat betekent dat de werkelijke middellijn ongeveer 55 lichtjaar moet bedragen. Opvallend is de grote dichtheid van de nevel. De massa bedraagt meer dan 10.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ruimtefy/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ruimtefy/Tak van de medische wetenschap welke zich bezig houdt met de invloed van het verblijf in de ruimte op de mens. Medische onderzoekingen op het gebied van de ruimtevaart hebben ook in algemene zin belangrijk bijgedragen tot onze kennis.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/saros/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/saros/De eerste voorspellingen van zons- en maansverduisteringen gebeurden door bestudering van de sarosperiode. Dat is de periode waarna de zon, de maan en het snijpunt van hun banen weer in dezelfde onderlinge positie staan. De sarosperiode bedraagt 6585,3 dagen ofwel 18 jaar en 10,3 dagen. Dus 18 jaar en 10, 11 of 12 dagen (je moet ook rekening houden of in die periode 3, 4 of 5 schrikkeljaren zitten) na een bepaalde eclips, vindt er meestal opnieuw een verduistering uit de zelfde sarosreeks plaats.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/saturnus/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/saturnus/De planeet Saturnus Vanaf de zon is Saturnus de zesde planeet. Het is boven dien de verst verwijderde planeet die we gemakkelijk met het blote oog kunnen zien. De afstand tot de zon bedraagt gemiddeld 1.427.000.000 kilometer. Dat is bijna 10 keer zo ver van de zon als de aarde. De planeet heeft bijna 30 jaar nodig om éénmaal om de zon te bewegen. Dat is dan ook de reden waarom wij Saturnus soms jarenlang in hetzelfde sterrenbeeld kunnen zien staan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/schemeri/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/schemeri/In het gewone taalgebruik is dit de tijd tussen zonsonder gang en het moment dat het helemaal donker is geworden. We onderscheiden: de burgerlijke schemering: de tijd tussen zonsondergang en het moment dat de zon 6« graad onder de horizon staat; de nautische schemering: de tijd tussen zonsondergang en het moment dat de zon 12 graden onder de horizon staat; de astronomische schemering: de tijd tussen zonsondergang en het moment dat de zon 18 graden onder de horizon staat.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/schijngestalten/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/schijngestalten/Als je de maan enkele dagen achtereen aan de hemel volgt, kun je duidelijk zien dat de maan langzaam maar zeker tussen de sterren doorschuift. Dit komt doordat de maan om de aarde draait. Na ongeveer één maand staat de maan weer op dezelfde plaats. De maan heeft dus ongeveer één maand nodig om rond de aarde te draaien. Hier komt het woord maand vandaan. Het zal je opvallen dat de vorm van de maan steeds anders is.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sct/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sct/Dit sterrenbeeld is tegen het einde van de 17de eeuw door Johannes Hevelius ingevoerd. Oorspronkelijk noemde hij het sterrenbeeld Schild van Sobieski. Hij deed dit ter ere van de Poolse vorst die hem, nadat zijn sterrenwacht in Dantzig tot de grond toe was afgebrand, grote steun verleende. Het sterrenbeeld Schild bestaat slechts uit zwakke sterren. De helderste ster is van magnitude 4,06 en staat op een afstand van 205 lichtjaar.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pic/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/pic/De Franse sterrenkundige Nicolas-Louis de Lacaille (1713 1762) heeft een groot deel van zijn leven op de sterren wacht van Kaapstad (Zuid-Afrika) doorgebracht. Daar tekende hij nauwkeurig de posities op van vele duizenden sterren. Gedurende zijn verblijf op het zuidelijk halfrond heeft hij vele nieuwe sterrenbeelden ingevoerd. Dit sterrenbeeld noemde hij Equus pictoris. Dat is Latijn en betekent Schilders ezel. De Internationale Astronomische Unie nam alleen het tweede gedeelte van deze naam, Pictor (Schilder) over, maar soms wordt het sterrenbeeld toch nog Schildersezel genoemd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sco/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sco/Het sterrenbeeld Schorpioen is een van de twaalf sterren beelden van de dierenriem. Een deel van dit sterrenbeeld kun je in de zomer laag in het zuiden aan de hemel vinden. Helemaal kun je het in ons land nooit zien: de staart, met daaraan de giftige angel, blijft altijd onder de horizon. In de Schorpioen staat de heldere ster Antares. Dat betekent: Ant-Ares = tegenhanger van Ares, en Ares is de Griekse oorlogsgod.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sgr/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sgr/Het sterrenbeeld Schutter is een heel mooi sterrenbeeld, maar je kunt het helaas in ons land nooit helemaal zien. Het staat pal links van de Schorpioen, en ’s zomers staat het heel laag aan de zuidelijke horizon. De Schutter is één van de twaalf sterrenbeelden van de dierenriem. De Griekse mythologie kent behalve schone godinnen en fiere helden ook verschillende monsters. Een van deze monsters was de Centaur, half mens, half paard, die onder verschillende gedaanten in barbarenland leefde, maar een enkele keer dichterbij kwam.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/scintill/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/scintill/Het fonkelen van de sterren wordt scintillatie genoemd. Dit fonkelen wordt veroorzaakt door onze eigen dampkring. Door verschillen in temperatuur zijn de luchtdeeltjes voortdurend in beweging. Daardoor lijken de sterren te trillen. Hetzelfde verschijnsel zie je op een warme dag boven een weiland. Dan lijkt alles in de verte ook te trillen. Kijk anders maar eens boven een kaarsvlam of boven een kachel. Ook daar lijkt alles te trillen. Hoe lager een ster staat, hoe langer zijn weg door de damp kring van de aarde is.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/seeing/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/seeing/Seeing (spreek uit: sie-jing) is een Engels woord dat zicht betekent. Het geeft de onrust in de lucht aan. Voor goede sterrenkundige waarnemingen is het belangrijk dat de lucht rustig is, dus niet in beweging. Dat is bij een goede seeing het geval. Helaas komt dat in ons land slechts weinig voor! Als je 's avonds naar de sterrenhemel kijkt, zie je de sterren twinkelen. Dat twinkelen of fonkelen van de sterren wordt veroorzaakt door luchtstromen hoog in de atmosfeer.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/seizoenen/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/seizoenen/De as van de aarde is een denkbeeldige lijn die van de zuid pool van de aarde door het middelpunt naar de noordpool loopt. De aardas staat ten opzichte van de zon een beetje schuin. Zo'n 23« graad. Dat is erg belangrijk, want hierdoor ontstaan de seizoenen. Als het op het noordelijk halfrond zomer is staat de noord pool naar de zon gekeerd. De zon gaat op de noordpool niet onder.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sex/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sex/Het sterrenbeeld Sextans werd aan het einde van de 17de eeuw door Johannes Hevelius (1611-1687) aan de hemel gezet. Het sterrenbeeld ligt op de hemelevenaar. In het voorjaar kun je proberen het sterrenbeeld aan de hemel te vinden, onder de heldere ster Regulus van het sterrenbeeld Leeuw. Het ster renbeeld Sextant bestaat slechts uit enkele hele zwakke sterretjes. De helderste is van magnitude 4,50. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Sextant is Sextans.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/seyferts/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/seyferts/Seyfert-stelsels zijn sterrenstelsels die genoemd zijn naar de Amerikaanse sterrenkundige Carl K. Seyfert (1911-1960) die dit type sterrenstelsels in 1943 als eerste beschreef. Seyfert stelsels hebben een extreem heldere kern. In een gebied dat minder dan honderd keer zo groot is als het zonnestelsel, wordt evenveel energie geproduceerd als in ons hele Melk wegstelsel; soms zelfs wel twintig of dertig keer zoveel. Toch komen Seyfert-stelsels naar verhouding veel voor: zij maken ongeveer tien procent van de helderste stelsels uit.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/siderisc/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/siderisc/De aarde draait om zijn as. Om één keer helemaal rond te draaien heeft de aarde 23 uur, 56 minuten en 4 seconden nodig. Dat lijkt wat vreemd, want een dag duurt toch precies 24 uur! Het verschil komt doordat de aarde niet alleen om zijn as draait maar ook om de zon. Na 23 uur, 56 minuten en 4 seconden staan de sterren weer op dezelfde plaats aan de hemel.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sirius/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sirius/De ster Sirius in het sterrenbeeld Grote Hond is de helderste ster aan de hemel. In 1844 ontdekte de Duitse sterrenkundige Friedrich Wilhelm Bessel (1784-1846) dat Sirius, en ook de heldere ster Procyon in het sterren beeld Kleine Hond, astrometrische dubbelsterren zijn. Uit de schommelingen in de baan van de hoofdster leidde hij de aanwezigheid van een zwakke begeleider af. Later, toen er betere kijkers waren, zijn bij deze sterren de begeleiders ook gevonden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ser/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ser/Het sterrenbeeld Slang begint rechts van de Slangedrager. Daar is zijn kop. Dan zie je een stukje niet want het sterrenbeeld Slangedrager staat er voor. Links van de Slangedrager bevindt zich de staart van de Slang. Het sterrenbeeld is moeilijk aan de hemel te herkennen omdat het geen duidelijke vorm heeft en de sterren van het ster renbeeld erg zwak zijn. Van de twee helderste sterren van de Slang geven we hieronder de Griekse letteraanduiding en naam, de afstand in lichtjaar, het spectraaltype, de schijnbare magnitude en tenslotte de absolute magnitude.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/oph/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/oph/Tussen de sterrenbeelden Lier en Schorpioen staat het sterrenbeeld Slangedrager. Je kunt het in de zomer ten zuiden van Hercules aan de hemel vinden. In november komt de zon eventjes in de Slangedrager te staan, maar toch is het geen sterrenbeeld van de dierenriem. De slangedrager draagt natuurlijk de slang. Hieronder vind je enkele gegevens over de twee helderste sterren van de Slangedrager. Achtereenvolgens vind je de Griekse letteraanduiding, de naam, de afstand in lichtjaar, het spectraaltype, de schijnbare magnitude en tenslotte de absolute magnitude.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hor/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hor/Bij het bedenken van namen voor weinig opvallende plaatsen aan de zuidelijke hemel heeft Nicolas-Louis de Lacaille tussen het sterrenbeeld Eridanus in de buurt van de heldere ster Achernar en het sterrenbeeld Net, het sterrenbeeld Slingeruurwerk of Slingerklok opgehangen. De langgerekte vorm van het sterrenbeeld moet een ouderwets slingeruurwerk voorstellen, zoals dat vroeger in sterrenwachten gebruikt werd. Het volkomen onbeduidend sterrenbeeld is samen gesteld uit slechts enkele sterren van magnitude 4 en 5.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sluierne/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sluierne/De Sluiernevel in het sterrenbeeld Zwaan is in 1784 ont dekt door William Herschel. Hij deed zijn ontdekking met zijn 45 cm spiegelkijker. In de New General Catalogue heeft hij twee nummers gekregen: NGC 6960 en NGC 6992. Op foto’s is goed te zien hoe uitgestrekt de Sluiernevel is. Ook zijn daarop duidelijk de twee gedeelten te zien waaruit de nevel bestaat. De heldere ster 52 Cygni staat vlakbij het heldere gedeelte NGC 6960 van de nevel.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/solstiti/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/solstiti/Solstitium, ook wel zonnewende genoemd, zijn twee punten op de ecliptica, waar de zon haar grootste positieve of negatieve declinatie bereikt. Deze punten, zomerpunt en winterpunt, liggen 90 graden van het lentepunt en herfstpunt. Tijdens het solstitium is het verschil in de duur van dag en nacht voor gebieden op aarde ten noorden van de Kreeftskeerkring en ten zuiden van de Steenbokskeerkring, het grootst. Als de zon zich op het lente- of herfstpunt bevindt, duren dag en nacht even lang.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sombrero/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sombrero/In de catalogus van Messier komt de Sombreronevel voor als M 104. In de New General Catalogue heeft het de aanduiding NGC 4594 gekregen. De Sombreronevel is een sterrenstelsel dat te vinden is in het sterrenbeeld Maagd, vlakbij de grens met het sterrenbeeld Raaf. Het is op 9 april 1781 ontdekt door de Franse sterrenkundige Pierre Méchain (1744-1804). De schijnbare helderheid van het stelsel bedraagt magnitude8,7. De absolute magnitude is ongeveer -22.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/spaceshu/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/spaceshu/De Space Shuttle is een transportsysteem in de ruimte dat vele malen kan worden gebruikt. Hiermee kunnen ruimtevoer tuigen (bijvoorbeeld satellieten en ruimtestations) in de ruimte worden gebracht. Eventueel kunnen ze ook weer worden teruggehaald. De Space Shuttle heeft vele bestaande kost bare «wegwerp»-lanceerraketten vervangen. De drie belangrijkste onderdelen van de Space Shuttle zijn de Orbiter (het vliegtuigachtige ruimtevoertuig), twee vaste stuwstofraketten en een grote vloeibare stuwstoftank. De Orbiter, waarin zich de nuttige lading bevindt en die als voortstuwingssysteem drie hoofdmotoren heeft, is tijdens de lancering gemonteerd op de grote stuwstoftank.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/spectraa/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/spectraa/De kleur van een ster hangt samen met zijn oppervlakte temperatuur. Hoe koeler de ster, des te roder zijn kleur. Hoe heter een ster, des te blauwer zal zijn kleur zijn. Wat temperatuur en kleur betreft kunnen we de sterren in een aantal klassen verdelen. Al deze klassen hebben een letter gekregen. Zo kennen we de klassen O, B, A, F, G, K en M. Deze klassen noemen we spectraalklassen of spectraaltypen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/spectrum/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/spectrum/Spectrum op de bodem van een glazen gebouw Door een gaatje in een van zijn vensterluiken te maken, liet de Engelse natuurkundige en astronoom Isaac Newton (1642-1727) een smalle bundel licht op de witte muur van zijn werkkamer vallen. Toen hij een glazen prisma in de lichtbundel plaatste, zag hij dat de witte plek op de muur plaats had gemaakt voor een heldere regenboog van kleuren. Het «witte» zonlicht bleek door het prisma tot alle kleuren van de regenboog uiteen gerafeld te worden.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/starburs/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/starburs/Dit zijn blauwe sterrenstelsels die veel jonge, hete en zware sterren bevatten. Dat duidt erop dat deze stelsels in hun recente verleden een periode van intense stervorming hebben doorgemaakt. Zo'n geboortegolf van sterren wordt meestal aangeduid met het Engelse woord starburst. Starburst-stelsels zijn het resultaat van botsingen tussen twee «normale» sterrenstelsels. Bij zo’n ontmoeting wordt het aanwezige gas in de stelsels hevig in beroering gebracht en hier en daar samengedrukt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/stationa/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/stationa/Stationair is een ander woord voor stilstaand. Je komt in boeken wel eens tegen dat een planeet of planeto‹de stationair is. Dat wil zeggen dat de planeet of planetoïde zijn oost waartse beweging omkeert in een westwaartse beweging of andersom. Deze beweging wordt overigens veroorzaakt doordat niet alleen de planeet of planetoïde in een baan om de zon beweegt, maar ook onze aarde. Aardsatellieten bewegen in een baan om de aarde.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cap/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cap/Aan de linkerkant van de Schutter ligt het sterrenbeeld Steenbok. Het bestaat slechts uit een stel zwakke sterre tjes. Als je van Wega (de helderste ster in de Lier) naar Altaïr (de helderste ster van de Arend of Adelaar) gaat, en je verlengt die afstand één keer, kom je in de Steenbok terecht. In de herfst kun je dit sterrenbeeld in het zuiden zien. Het behoort ook tot de sterrenbeelden van de dierenriem.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/barnard/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/barnard/Dit is één van de sterren die erg dichtbij staan. Op de sterren van het Alfa Centauri-stelsel na is de Ster van Barnard de dichtstbijzijnde ster. De afstand bedraagt slechts 5,9 lichtjaar. De ster staat in het sterrenbeeld Slangedrager. Omdat hij zo dichtbij staat denk je misschien dat de ster erg helder is. Maar dat is niet zo. Het is namelijk een kleine rode ster met een lage oppervlakte temperatuur.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sterevol/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sterevol/Als we het hebben over sterevolutie, dan bedoelen we hun ontstaan, het gaan stralen, en tenslotte het uitdoven van de sterren. Dit alles duurt vele miljoenen, ja meestal zelfs miljarden jaren. Van de evolutie van sterren is de laatste tientallen jaren veel bekend geworden. Héél in het kort willen we, sterk vereenvoudigd, iets over die evolutie van sterren vertellen. Wanneer ergens in het heelal een zeer grote hoeveelheid gas is, zal dit gas door de zwaartekracht zich samentrekken naar de plaats waar toevallig het meeste gas is.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sterren/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sterren/Als je op een heldere maanloze nacht, ver van de bewoonde wereld, naar de hemel kijkt, kun je enkele duizenden sterren zien. Sterren zijn eigenlijk zonnen. Onze zon is een gewone ster! Dat de zon zo helder is komt doordat de zon veel dichterbij de aarde staat dan de sterren. Daarom lijkt hij ook erg groot. Veel sterren zijn echter groter dan de zon. Maar de meeste sterren zijn kleiner.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sterrenbeeld/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sterrenbeeld/In de Oudheid werd er in Mesopotamië, Iran, Griekenland en China veel naar de sterren gekeken. Niet zo verwonderlijk, want elektriciteit kende men natuurlijk nog niet. Het was altijd hardstikke donker. In verschillende groepjes sterren zagen de mensen vormen van dieren of goden. Zij gaven die groepjes sterren dan ook namen van deze dieren of goden. Zo zijn de allereerste sterrenbeelden ontstaan. Van de sterrenhemel zijn ook atlassen gemaakt. Eén van de eerste atlassen, de Almagest, werd omstreeks het jaar 145 na Chr.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sterrenhopen/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sterrenhopen/In het heelal komen ook groepen van sterren voor. In zo'n groep staan de sterren allemaal erg dicht bij elkaar. Een dergelijke verzameling sterren noemen we een sterrenhoop. Er zijn open sterrenhopen en bolvormige sterrenhopen. Een heel mooi voorbeeld van een open sterrenhoop kun je vinden in het sterrenbeeld Stier. Het is het Zevengesternte. Een andere naam voor het Zevengesternte is Pleiaden. De Pleiaden of het Zevengesternte is de enige open sterrenhoop die je als zodanig zonder hulpmiddelen aan de hemel kunt herkennen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sterrenstelsel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/sterrenstelsel/Aan de hemel wemelt het van de neveltjes. Veel ervan zijn in de 18de eeuw ontdekt en beschreven door de Engelse sterren kundige William Herschel{.two} (1738-1822) en zijn zoon John Herschel (1792-1871). Zij gebruikten hierbij onder meer een telescoop die William Herschel zelf had gebouwd. Deze telescoop had een spiegelmiddellijn van maar liefst 122 cm. Toen deze kijker in 1789 gereed kwam, was het de grootste telescoop ter wereld.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/koepel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/koepel/De Stichting de Koepel stelt zich ten doel de sterrenkunde, weerkunde, het ruimte-onderzoek en de ruimtevaart te popula riseren. Zij richt zich zowel op de belangstellende leek als op de beginnende en gevorderde amateur. In het bestuur van «De Koepel» zijn de Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde ( NVWS), de Jongerenwerkgroep NVWS ( JWG), de Vereni ging Landelijk Samenwerkende Volkssterrenwachten ( LSV) en de Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart ( NVR) vertegen woordigd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tau/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tau/Je kunt dit sterrenbeeld gemakkelijk vanuit de Pleiaden vinden dat de nek van de Stier vormt. De heldere, rode hoofdster, heet Aldebaran, wat vermoedelijk «volger» be tekent. Voor de oude volkeren was Aldebaran het oog van de Stier die uit woede over de aanval van Orion rood geworden was. Aldebaran is ook de hoofdster van de open sterrenhoop Hyaden. De Hyaden vormen een groep van 50 sterren, die met dezelfde snelheid door de ruimte bewegen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/straling/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/straling/Wat is licht? Die vraag is eigenlijk nog nooit goed be antwoord. Licht zorgt ervoor dat je iets kunt zien. Bijna al het licht dat in onze ogen terecht komt is afkomstig van de zon. De zon straalt licht uit. Een deel van dat licht komt op aarde terecht. Huizen, bomen, alle dingen om ons heen, weerkaatsen het zonlicht. Zo komt het dat we die dingen zien. Het licht van de zon is geelachtig van kleur.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/supercluster/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/supercluster/Al heel lang weten de sterrenkundigen dat sterrenstelsels in groepen voorkomen. Dergelijke groepen sterrenstelsels worden clusters genoemd. De bekendste cluster is de Lokale Groep. waartoe ook ons Melkwegstelsel behoort. De Lokale Groep telt enkele tientallen leden waarvan het Melkwegstelsel net niet het grootste stelsel is. Ze neemt wel een goede tweede plaats in. De «grote broer» van ons Melkwegstelsel is de Andromedanevel (ook wel aangeduid als M 31 of NGC 224) die op een afstand staat van 2,2 miljoen lichtjaar.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/supernova/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/supernova/Een supernova is een ster die een gigantische ontploffing ondergaat. Er blijft alleen een kleine, zeer zware kern over. Het meervoud van supernova is supernovae. Aan het eind van zijn levensloop heeft een zware ster alleen in zijn buitenste lagen nog waterstof. Meer naar binnen toe komen voornamelijk zwaardere elementen voor zoals helium, koolstof, magnesium, zuurstof en silicium. De kern van zo'n ster bestaat zelfs voor een deel uit ijzer.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/supertelescoop/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/supertelescoop/De geschiedenis van hele grote telescopen - waarvan de spiegel middellijn meer dan één meter bedraagt - begint in de 18e eeuw bij William Herschel (1738-1822). Herschel was van beroep organist en muziekleraar. Zijn enthousiasme voor de sterren kunde had hij van zijn vader gekregen. William Herschel zou uitgroeien tot een geweldig telescoopbouwer. Bovendien ont wikkelde hij zich tot een van de belangrijkste astronomische waarnemers van zijn tijd. In 1781 had hij met zijn zelfgebouw de telescoop, als eerste in de geschiedenis, een nieuwe planeet ontdekt: Uranus.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/men/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/men/Nicolas-Louis de la Caille heeft de naam van dit sterren beeld bedacht. Hij heeft jarenlang op een sterrenwacht in Kaapstad (Zuid Afrika) gewerkt om de posities van duizenden sterren precies vast te leggen. Vlakbij Kaapstad bevindt zich de beroemde Tafelberg waarnaar dit sterrenbeeld genoemd is. Het sterrenbeeld Tafelberg bevindt zich dicht bij de zuide lijke hemelpool en bestaat slechts uit enkele zwakke sterren. Geen van die sterren is helderder dan magnitude 5.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tektiet/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tektiet/Tektieten zijn kleine stukjes materie (meestal niet meer dan enkele centimeters in doorsnede) die bestaan uit een glasachtig materiaal met naar verhouding veel aluminium, kalium en calcium. In veel gevallen hebben ze een merkwaardige druppelvorm. Deze vorm kan ontstaan zijn doordat ze in gesmolten toestand door de atmosfeer hebben gevlogen. Tektieten komen slechts plaatselijk voor: in het zuiden van Australië, in Zuidoost-Azië, in Tsjechië en op sommige plaatsen in de Verenigde Staten en Afrika.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tel/Omdat de uitvinding van de kijker een omwenteling in de sterrenkunde betekende, zette Nicolas-Louis de Lacaille (1713-1762) dit sterrenbeeld aan de hemel. Het is een on opvallend zuidelijk sterrenbeeld dat in ons land nooit te zien is. De helderste ster van het sterrenbeeld heeft een schijnbare magnitude van 3,76. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Telescoop is Telescopium. Bij gebruik van de tweede naamval wordt dit Telescopii. Als we het hebben over de ster alfa (a) van het sterrenbeeld Telescoop zeggen we a Telescopii of we schrijven a Tel want de officiële afkorting van het sterrenbeeld Telescoop is Tel.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/telescopen/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/telescopen/Als je buiten staat en naar de sterren kijkt, komt het licht van de sterren in je oog. Het gaat door je oogpupil heen. Dat is het zwarte ronde gebiedje in je oog. Je oog pupil is niet altijd even groot. Als je op een zonnige zomerdag buiten komt, worden je pupillen vanzelf kleiner. Op die manier zorgt je oog er zelf voor dat het niet verblind wordt. 's Nachts worden je pupillen juist groter.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/temperat/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/temperat/Temperaturen worden in graden aangegeven. Vaak gebruiken we daarvoor het teken °. Wat betreft temperatuur kennen we ver schillende temperatuurschalen. De bekendste is de Celsiusschaal. Deze is genoemd naar de Zweedse astronoom Anders Celsius (1701-1744). Van hem ging in 1742 het voorstel uit de thermometer in 100 graden te verdelen, met het vriespunt van water bij 0° en het kookpunt bij 100°, beide bij een druk van één atmosfeer.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/terminator/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/terminator/Met terminator bedoelen we de grens tussen het verlichte en het onverlichte halfrond van de maan of van een planeet. Doordat het oppervlak van de maan bergachtig is, vertoont de terminator daar een onregelmatig getand verloop. Binnen het onverlichte deel kunnen zelfs nog afzonderlijke, nog door de zon beschenen pieken van bergen voor komen. Mercurius en Venus, die eveneens schijngestalten vertonen zoals we die van de maan kennen, lijken bijna glad verlopende terminators te hebben.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tijdreke/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tijdreke/Zoals je weet is een dag verdeeld in 24 uren. Ieder uur heeft 60 minuten en iedere minuut weer 60 seconden. In het dagelijks leven tellen we de uren tot 12 en daarna beginnen we opnieuw bij 1. Dus 's nachts is het een keer 1 uur, maar op dezelfde dag is het 's middags wéér 1 uur. Dat kan erg verwarrend zijn. Daarom wordt er in de sterrenkunde altijd doorgeteld van 0 tot 24.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tijdrekening/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tijdrekening/Zoals je weet is een dag verdeeld in 24 uren. Ieder uur heeft 60 minuten en iedere minuut weer 60 seconden. In het dagelijks leven tellen we de uren tot 12 en daarna beginnen we opnieuw bij 1. Dus ’s nachts is het een keer 1 uur, maar op dezelfde dag is het ’s middags wéér 1 uur. Dat kan erg verwarrend zijn. Daarom wordt er in de sterrenkunde altijd doorgeteld van 0 tot 24.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tijdvereffening/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tijdvereffening/De aarde draait in een ellips om de zon. Daardoor is de afstand aarde zon niet altijd hetzelfde. Dit heeft tot gevolg dat ook de snelheid waarmee de aarde om de zon draait niet konstant is. Deze snelheid is het grootst wanneer het op het noordelijk halfrond van de aarde winter is. Dan is de afstand aarde - zon namelijk het kleinst. In de zomer, wanneer de afstand aarde - zon het grootst is, is de baansnelheid van de aarde het kleinst.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/titan/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/titan/Het oppervlak van Titan Titan is de grootste maan van de planeet Saturnus. De middel lijn bedraagt maar liefst 5150 km. Daarmee is het bovendien de op één na grootste maan van ons zonnestelsel. Alleen de maan Ganymedes is met bijna 5270 km nog wat groter. Ganymedes is één van de vier Galileïsche manen van de reuzenplaneet Jupiter. Titan werd ontdekt in 1655 door onze landgenoot Christiaan Huygens. Het maantje beweegt in bijna zestien dagen op een afstand van ruim 1,2 miljoen kilometer om de planeet.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tuc/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tuc/Dat de toekan, die dank zij de dierentuinen tegenwoordig voor ons geen onbekende meer is, bij de sterrenbeelden werd vernoemd, is te danken aan de Duitse sterrenkundige Johann Bayer (1572-1625). In ons land is het sterrenbeeld Toekan nooit te zien. In het sterrenbeeld Toekan bevinden zich twee interessante objecten. Allereerst is dat de Kleine Magelhaense Wolk. Dat is een onregelmatige begeleider van ons eigen Melkwegstelsel. Verder staat er in het sterrenbeeld Toekan een zeer heldere bolvormige sterrenhoop{.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/trifidnevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/trifidnevel/De Trifidnevel (ook wel Drie-delige nevel genoemd) is nevel nummer 20 uit de katalogus van Charles Messier en nummer 6514 uit de New General Catalogue. Vandaar dat de nevel vaak aangeduid wordt met M 20 of NGC 6514. De Trifidnevel is een mooi voorbeeld van een emissienevel. Bij deze nevels wordt het gas in de nevel verhit door hete sterren in de buurt. Daardoor gaat het gas in de nevel zelf licht uit stralen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tropisch/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tropisch/Een tropisch jaar is de tijdsduur waarin de zon, uitgaande van het lentepunt (dat is het punt waar de zon staat bij het begin van de lente), de eerstvolgende maal het lente punt opnieuw bereikt. Een tropisch jaar komt overeen met 365,24219 dagen. Omdat het kalenderjaar (dat is het jaar dat wij in ons dagelijks leven gebruiken en verdeeld wordt in twaalf maanden) een geheel aantal dagen moet tellen en het tropisch jaar niet aan deze eis voldoet, hebben we de schrikkeljaren ingevoerd: iedere vier jaar komt er één dag bij, nl.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gem/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/gem/Het sterrenbeeld Tweelingen met de heldere sterren Castor en Pollux is één van de twaalf sterrenbeelden van de dierenriem. Dat betekent dus dat de zon een tijdje in dit sterrenbeeld komt te staan. Castor en Pollux waren twee broers. Eigenlijk waren ze géén Tweelingen: ze hadden zelfs allebei een andere vader, maar wel dezelfde moeder. Castor was een gewoon mens, maar Pollux kon niet sterven. Toen Castor in een gevecht gedood werd, vroeg Pollux of hij met zijn broer mee mocht naar het dodenrijk.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/brahe/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/brahe/Tycho Brahe Tycho Brahe werd op 14 december 1546 geboren in de plaats Knudstrup in Denemarken. Hij stamde uit een rijke adellijke familie en studeerde aanvankelijk rechten. Later studeerde hij aan meerdere duitse universiteiten wiskunde en astronomie. Na verschillende reizen door Midden-Europa keerde hij in 1570 naar Denemarken terug waar hij zijn astronomisch en natuurwetenschappelijk werk begon. Hij is beroemd geworden door de vele goede waarnemingen die hij heeft gedaan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/uilnevel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/uilnevel/De Uilnevel is te vinden in het sterrenbeeld Grote Beer. De nevel wordt wel aangeduid met M 97 of NGC 3587. Het is een planetaire nevel die op een afstand van ongeveer 2600 lichtjaar staat. Alhoewel de Uilnevel tot de grotere planetaire nevels behoort is de nevel erg lichtzwak. De totale helder heid van de nevel is niet meer dan magnitude 12 en daarom niet zichtbaar in een kleine kijker.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/uranus/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/uranus/De planeet Uranus In de Oudheid kende men slechts zes planeten. Dat waren Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter en Saturnus. De ontdekking van Uranus gebeurde ook totaal onverwacht. Niemand verwachtte eigenlijk dat er nóg een planeet zou zijn. Op 13 maart 1781 zag William Herschel een wazig vlekje in het sterrenbeeld Tweelingen. Hij dacht een nieuwe komeet te hebben gevonden. Toen de baan wat beter bekend werd, bleek het echter een nieuwe planeet te zijn.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vallende_sterren/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vallende_sterren/Zie meteoren.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/venus/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/venus/De planeet Venus De planeet Venus bevindt zich tussen de baan van Mercurius en de aarde. Doordat de planeet veel verder van de zon staat dan Mercurius, kun je Venus vaak goed zien. De grootste schijnbare afstand tot de zon bedraagt ongeveer 47 graden. Wanneer de planeet zich vrij ver ten westen van de zon be vindt ( westelijke elongatie's ochtends vóór zonsopkomst waarnemen. We zeggen: Venus is zon, dan zal ze 's avonds zichtbaar zijn.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/verander/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/verander/Sterren waarvan de helderheid niet altijd hetzelfde is noemen we veranderlijke sterren. De ene keer zijn ze wat helderder dan de andere keer. Sommige veranderlijke sterren zijn vrij helder. Bijvoorbeeld de ster Algol in het sterrenbeeld Perseus. Of ë Cephei (delta in het sterrenbeeld Cepheus). Aan de naam van deze twee sterren kun je niet zien dat ze veranderlijk zijn. De meeste veranderlijke sterren zijn echter veel zwakker. Ze krijgen een speciale aanduiding waaraan je kunt zien dat het veranderlijke sterren zijn.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vergroting/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vergroting/Als je een kijker koopt, wil je natuurlijk graag weten hoeveel hij kan vergroten. Hoe meer hoe beter, denk je misschien. Toch is dat niet zo! Hoeveel keer de kijker kan vergroten hangt voornamelijk af van de grootte van het objectief. Het objectief is de lens vooraan in een lenzenkijker, of de grote spiegel in een spiegelkijker. De vergroting V van een kijker wordt berekend door de brandpuntsafstand van het objectief F te delen door de brandpuntsafstand van het oculair f.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/psc/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/psc/Tussen de Ram en de Waterman in de ecliptica{.two}, bevindt zich een gebied met heel weinig heldere sterren. Hier ligt het sterrenbeeld Vissen. Het sterrenbeeld Vissen loopt heel uitgestrekt onder Andromeda en Pegasus door. Je kunt het in de herfst in het zuiden aan de hemel vinden. Hieronder vind je enkele gegevens over de twee helderste sterren van dit sterrenbeeld. Achtereenvolgens vind je de Griekse letteraanduiding, de naam, de afstand in lichtjaar, het spectraaltype, de schijnbare magnitude en de absolute magnitude.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vla/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vla/Afkorting van « Very Large Array» een radio-sterrenwacht die in 1980 in de woestijn op de vlakte van San Augustin bij Socorro, in de Amerikaanse staat New Mexico werd gebouwd. Deze radio-sterrenwacht telt maar liefst zevenentwintig aparte schotels met elk een middellijn van 26 meter. Ze heeft de vorm van een Y met 21 kilometer lange armen. Elke arm is een spoorlijn, zodat de 27 radio-telescopen in een antenne patroon opgesteld kunnen worden dat het meest geschikt is voor de vereiste waarnemingen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/mus/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/mus/Het sterrenbeeld Vlieg is een sterrenbeeld dat in de Oudheid nog niet bekend was. Het sterrenbeeld werd in 1603 ingevoerd door de Duitse sterrenkundige Johann Bayer die leefde van 1572 tot 1625. Het bevindt zich tussen de sterrenbeelden Zuiderkruis en Kameleon. Alleen de ster Alfa van het sterrenbeeld is helderder dan magnitude 3, namelijk 2,94. In ons land is het sterren beeld Vlieg niet te zien. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Vlieg is Musca.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vol/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vol/Het sterrenbeeld Vliegende Vis is voor de eerste maal ver meld in het boek «Uranometrie» van de Duitse sterrenkundige Johann Bayer (1572-1625). Net als Boötes lijkt dit sterren beeld wel wat op een vlieger. Alleen zijn de sterren van het sterrenbeeld Vliegende Vis veel zwakker. Daarom is het veel moeilijker dit sterrenbeeld aan de hemel te vinden. Bovendien komt het in ons land nooit boven de horizon te staan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aur/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aur/In de melkweg staat het gemakkelijk te herkennen sterren beeld Voerman (ook wel Wagenmenner genoemd). In de winter vind je het bijna altijd recht boven je hoofd tussen Perseus en de Tweelingen. De helderste ster heet Capella, dat betekent geit. Vlak onder Capella staan nog een stel zwakke sterretjes. Dat zijn de kleine geitjes waarmee de voerman op zijn arm zit. De geit gaf melk aan Zeus, toen hij verborgen was voor zijn vader Kronos (dat zijn precies dezelfde als Jupiter en Saturnus).https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ontstaan/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ontstaan/Dit artikel wordt momenteel herschrevenhttps://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ontstaan_oud/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/ontstaan_oud/Hoe groot is het heelal? En hoe oud? Dat zijn vragen die de mens al lange tijd bezig houden. Vroeger dacht bijna iedereen dat het heelal oneindig groot was en al oneindig lang be stond. Tegenwoordig weten de meeste mensen het niet meer zo precies. Ze hebben wel eens gehoord over een Oerknal waarmee alles begonnen zou zijn, miljarden jaren geleden. En wat was er daarvoor dan? En ze hebben wel eens ergens gelezen dat het heelal «eindig maar niet begrensd» is.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vul/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/vul/Johannes Hevelius (1611-1687) was niet alleen een bijzonder goed waarnemer van de sterrenhemel. Hij heeft eveneens meet apparatuur ontworpen en gebouwd. Hij toonde echter een totaal gebrek aan fantasie toen hij een plaats aan de hemel, die van oudsher tot het sterrenbeeld Zwaan behoorde, de naam gaf van «Vulpecula cum ansere», ofwel Vos-met-gans. Weliswaar be vrijdde de moderne tijd zich van de Gans, maar door de Internationale Astronomische Unie werd het sterrenbeeld Vos gehandhaafd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/voyager/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/voyager/Een bezoek aan Saturnus en de andere buitenste planeten leek tot 1961 ver uit te gaan boven de technische mogelijkheden. Tot in dat jaar Michael Minovitch, werkzaam bij het Jet Propulsion Laboratory (JPL) van het California Institute of Technology, een inspirerende gedachte kreeg: men kon een immense hoeveelheid energie besparen bij het zenden van een ruimteschip naar verre planeten door de aantrekkingskracht van de tussenliggende planeten te gebruiken om ze met steeds grotere snelheid verder weg te schieten.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/wagenwielstelsel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/wagenwielstelsel/Het Wagenwielstelsel (ook wel Karrewielstelsel genoemd) is een heel merkwaardig sterrenstelsel. Het is te vinden in het sterrenbeeld Beeldhouwer. Dit sterrenbeeld komt in ons land echter nooit boven de horizon. De afstand van het Wagenwiel stelsel bedraagt ongeveer 500 miljoen lichtjaar. Het stelsel vertoont duidelijke sporen van een botsing met een ander stelsel. Zo heeft het stelsel een helder centrum dat omgeven is door een dubbele ring van stof, gas en sterren.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cet/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cet/Het sterrenbeeld Walvis heeft nauwelijks heldere sterren. Het sterrenbeeld staat rechts van de Stier. Je kunt het in het najaar laag in het zuiden vinden. Eén van de sterren van de Walvis heet Mira. Dat betekent «de wonderlijke». Het is ook een wonderlijke ster. De ene keer is hij net zo helder als de Poolster en een aantal maanden later is hij zelfs in een verrekijker niet meer te zien.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aqr/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/aqr/De meeste sterren van het sterrenbeeld Waterman zijn erg zwak. Het sterrenbeeld staat rechts onder Pegasus op de ecliptica. Tussen de Steenbok en de Vissen. Op oude Babylonische monumenten wordt de Waterman afgebeeld als een man die op zijn knieën een kruik water leeggiet, die hij over zijn schouder draagt. In Egypte symboliseerde de Waterman de overstromingen van de Nijl en het regenseizoen. De Egyptenaren meenden dat deze overstromingen werden ver oorzaakt doordat de Waterman ergens stroomopwaarts zijn kruik in de Nijl leegde.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hya/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/hya/Onder de sterrenbeelden Leeuw en Maagd door loopt de Waterslang. De kop is, als je die eenmaal gevonden hebt, niet zo moeilijk terug te vinden. Die kop bestaat uit heel wat, vrij zwakke, sterren. De hydra (Latijn voor waterslang), het negenkoppige monster, werd door Hercules verslagen. Hieronder nog enkele gegevens over de helderste sterren van het sterrenbeeld Waterslang. Achtereenvolgens vind je de Griekse letteraanduiding, de naam, de afstand in lichtjaar, het spectraaltype, de schijnbare magnitude en de absolute magnitude.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lib/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lib/Op de ecliptica staat het sterrenbeeld Weegschaal. De sterren ervan staan inderdaad heel evenwichtig rond de zonsbaan, tussen de sterrenbeelden Maagd en Schorpioen. Je kunt de Weegschaal ’s zomers in het zuiden zien. Samen met de Maagd vormt het Themis met haar weegschaal. Themis was in Grieken land de godin van de rechtspraak. Ze was geblinddoekt, zodat ze niet kon zien over wie ze recht sprak. De weegschaal is er de preciese afweging van de feiten voor, zodat ze daarmee kon zeggen of iemand schuldig of onschuldig was.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/wsrt/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/wsrt/Omdat radiostraling wat betreft zijn aard eigenlijk hetzelfde is als licht, kan men radiostraling waarnemen met een spiegel telescoop volgens hetzelfde principe als een optische telescoop. Alleen zijn de afmetingen veel groter. De beeldscherpte wordt minder, als de golflengte van de waar te nemen straling groter wordt. Vandaar, dat radiotelescopen veel groter moeten zijn dan optische telescopen. Zelfs geldt in het algemeen dat een radiotelescoop met afmetingen van zo'n 25 meter een slechtere afbeelding geeft dan het menselijk oog.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/herschel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/herschel/William Herschel Wilhelm Herschel werd op 15 november 1738 in Hannover geboren. Hij was de tweede zoon in het gezin van tien kinderen. Zijn vader Isaac was hobospeler in de muziekkapel van de Hannove riaanse Wacht. Hij leerde Wilhelm viool en hobo spelen en bracht hem eveneens zijn eigen enthousiasme voor astronomie bij. In 1753 voegde Wilhelm zich bij zijn vader en zijn oudere broer Jacob in de regimentskapel. Hieraan kwam in 1757 een plotseling einde, toen de Hannoveranen in de slag bij Hastenbeck door de Fransen werden verslagen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/nor/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/nor/De Franse sterrenkundige Nicolas-Louis de Lacaille, die leefde van 1713 tot 1762, heeft een groot deel van zijn leven op de sterrenwacht in Kaapstad (Zuid-Afrika) door gebracht. Daar hield hij zich onder meer bezig met het nauwkeurig vaststellen van de posities van duizenden sterren. Tijdens zijn verblijf op het zuidelijk halfrond heeft hij tal van nieuwe sterrenbeelden aan de zuidelijke sterrenhemel benoemd. Zo ook het sterrenbeeld Winkelhaak. Oorspronkelijk noemde hij dit sterrenbeeld Norma et Regula.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/winterze/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/winterze/In het zuiden zien we ieder jaargetijde kenmerkende sterren beelden aan de hemel. In de winter is dat een zeshoek van heldere sterren. Deze zeshoek wordt gevormd door de rode reus Aldebaran in het sterrenbeeld Stier, de blauwe superreus Rigel in het sterrenbeeld Orion, Sirius- de helderste ster aan de hemel - in het sterrenbeeld Grote Hond, Procyon in de Kleine Hond, Castor (of Pollux) in de Tweelingen en tenslotte de reus Capella in het sterrenbeeld Voerman.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lup/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/lup/Het sterrenbeeld Wolf is een van de originele sterren beelden. Het beslaat het grootste deel van het gebied tussen de sterren Toliman (helderste ster van het sterren beeld Centaurus) en Antares (helderste ster van het sterrenbeeld Schorpioen). Volgens de overlevering werd de bloeddorstige koning Lykaon van Arkadië in dit sterren beeld omgetoverd. Het sterrenbeeld Wolf kunnen we vanuit Nederland niet zien. Het sterrenbeeld heeft ook geen enkele echt heldere ster.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/xstralen/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/xstralen/Zie gammastraling.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zodiakaa/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zodiakaa/Het zodiakaal licht dat kort voor zonsopkomst of na zons ondergang als een zwakke gloed aan de hemel te zien is, werd al eeuwen geleden waargenomen. We weten nu dat dit verschijnsel veroorzaakt wordt door zonlicht dat door interplanetair stof (interplanetair betekent tussen de planeten) weerkaatst wordt. Als je op een heldere, maanloze nacht naar buiten gaat, kort voordat de schemering begint, zie je in het oosten soms een zwakke kegelvormige lichtvlek die een stuk van 15° tot 20° van de horizon beslaat en zich als een vinger uitstrekt in de richting van het zenit.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zomerdriehoek/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zomerdriehoek/Hoog aan de hemel, bijna recht boven ons hoofd, vormt de witte ster Deneb in het sterrenbeeld Zwaan, met Wega in de Lier en in het zuiden Altaïr in het sterrenbeeld Arend of Adelaar een driehoek van heldere sterren, die ’s nachts in de zomer en ’s avonds in de herfst in het zuiden te zien is. Vandaar dat deze driehoek van heldere sterren de naam Zomerdriehoek heeft gekregen.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zon/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zon/Bron: wikipeida, NASA De zon met zonnevlekken De zon is gewone ster. Voor een ster is de zon niet bijzonder heet of koel, groot of klein, licht of zwaar. Het enige bijzondere aan de zon is dat deze ster zo dichtbij de aarde staat. Alleen daarom is de zon zo helder en merken we dat hij licht en warmte geeft. Voor een ster mag de zon dan wel niet bijzonder groot zijn, maar in vergelijking met de aarde is de zon dat wel.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zonnestelsel/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zonnestelsel/Het zonnestelsel, de zon en de negen planeten op schaal (afstanden niet op schaal) Ons zonnestelsel Tot het zonnestelsel behoort alles wat onder invloed staat van de aantrekkingskracht van de zon. Tot het zonnestelsel behoort één ster. Dat is natuurlijk de zon. Verder bewegen om de zon negen planeten}. In volgorde van toenemende afstand tot de zon zijn dat Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus en Pluto.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zonnewind/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zonnewind/De zon zendt niet alleen licht en warmte uit, maar ook een stroom van elektrisch geladen deeltjes. Deze deeltjes stroom noemen we de zonnewind. De elektrisch geladen deeltjes worden door de zon met snelheden van duizend tot tweeduizend kilometer per seconde weggestoten. In een periode met veel zonneaktiviteit zendt de zon veel meer elektrisch geladen deeltjes uit dan in een periode van weinig zonne-aktiviteit. Bij veel zonne-aktiviteit kan men in noordelijke streken op onze aarde ook het noorderlicht zien, ook wel poollicht genoemd.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zonsverduistering/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zonsverduistering/Bij een zonsverduistering schuift de maan tussen de zon en de aarde. Het zonlicht wordt dus door de maan tegen gehouden. Het is dan altijd Nieuwe Maan. Vanaf de aarde kijken we tegen de onverlichte kant van de maan aan. De kant van de maan die van de aarde is afgekeerd wordt nu door de zon verlicht. De maan draait in ongeveer één maand om de aarde. Daar komt ook het woord maand vandaan.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tra/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/tra/In het boek «Uranometrie» van de Duitse sterrenkundige Johann Bayer (1572-1625) komen we dit sterrenbeeld voor het eerst tegen. De sterren van de Zuidelijke Driehoek zijn wat helderder dan de sterren van het sterrenbeeld Driehoek op het noordelijk halfrond van de hemelbol. In ons land is het sterrenbeeld Zuidelijke Driehoek nooit te zien. Hieronder vind je wat gegevens over de drie sterren die het sterrenbeeld Zuidelijke Driehoek vormen. In de eerste kolom vind je de Griekse letteraanduiding, daar achter de afstand in lichtjaar, het spectraaltype, de schijnbare magnitude en tenslotte de absolute magnitude.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cra/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cra/Als tegenhanger van de Noorderkroon kreeg een aantal in een halve cirkel staande sterren op het zuidelijk half rond de naam Zuiderkroon. Het sterrenbeeld bevindt zich ten zuiden van de Schutter. In onze streken is het niet te zien. In het sterrenbeeld Zuiderkroon bevindt zich geen enkele ster die helderder is dan magnitude 4. De Latijnse naam van het sterrenbeeld Zuiderkroon is Corona Australis. Bij gebruik van de tweede naamval (genitief) wordt dit Coronae Australis.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cru/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cru/Het sterrenbeeld Zuiderkruis vormt een bezienswaardig heid voor allen die naar het zuiden reizen. Door zijn heldere sterren is het een zeer opmerkelijk sterrenbeeld. Samen met de rijke achtergrond van de melkweg vormt het een sieraad van de tropische nachten. Hieronder tref je enkele gegevens aan over de helderste sterren van het sterrenbeeld Zuiderkruis. Achtereenvolgens vind je de Griekse letteraanduiding, de naam, de afstand in lichtjaar, het spectraaltype, de schijnbare magnitude en tenslotte de absolute magnitude.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/psa/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/psa/Het sterrenbeeld Zuidervis is een van de oorspronkelijke sterrenbeelden. Het is te vinden tussen de sterrenbeelden Waterman en Kraanvogel. De enige opvallende ster van het sterrenbeeld is Fomalhaut. Deze ster heeft een schijnbare magnitude van 1,29 en bevindt zich op slechts 29 lichtjaarvan de zon. Het spectraaltype van de ster is A2 en de absolute magnitude bedraagt 2,0. Dat wil dus zeggen dat zijn helderheid op 10 parsec (=32,6 lichtjaar) magnitude 2,0 bedraagt.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cyg/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/cyg/In de zomer kun je het sterrenbeeld Zwaan hoog aan de hemel zien staan. Het sterrenbeeld heeft ongeveer de vorm van een kruis. De ster Albireo is de kop, dan zie je de twee uitgespreide vleugels, en in de staart de heldere ster Deneb. Deneb vormt met Wega (in de Lier) en Altaïr (in de Arend of Adelaar) de zomerdriehoek. Er zijn in de mythologie een heleboel mannen die Cygnus (cygnus betekent zwaan) heten.https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zwaartekracht/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zwaartekracht/Zwaartekracht, ook wel aantrekkingskracht of gravitatie genoemd, is er de oorzaak van dat: jij niet van de aarde valt; het erg veel energie (brandstof) kost een raket te lanceren; de maan om de aarde draait; de aarde om de zon draait, evenals de andere planeten; kometen naar de zon toegetrokken worden of in een ONTBREKEND WOORD; de zon en alle sterren een baan beschrijven om het ONTBREKEND WOORD; en bovendien dat het uiteindelijk door de zwaartekrachthttps://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zwartega/Fri, 17 Nov 2023 19:54:58 +0100https://fwsmit.github.io/sterrenkunde.nl/encyclopedie/zwartega/Hoe weinig de meeste mensen ook weten van sterrenkunde, van zwarte gaten heeft iedereen wel eens gehoord. Het moeten wel de griezeligste objecten in het heelal zijn: ze slorpen alles in hun omgeving op en nooit komt er iets uit te voorschijn. Zwarte gaten zijn helemaal niet eng. Ze zijn alleen maar heel intrigerend en heel boeiend. En in de geschiedenis van het heelal zijn ze waarschijnlijk heel belangrijk.