De sterren in de ruimte staan niet stil. Ze bewegen met reusachtige snelheden ten opzichte van elkaar. Zo beweegt onze zon zelf met een snelheid van ongeveer twintig kilometer per seconde ten opzichte van de nabijgelegen sterren. En natuurlijk beweegt door de aantrekkingskracht van de zon het gehele zonnestelsel mee. Het punt tussen de sterren waar de zon naar toe beweegt noemen we het apex. Je hebt natuurlijk wel eens in een auto door een straat gereden.

Friese wolkammer en amateur-sterrenkundige. Eise Eisinga is vooral bekend geworden door zijn zelfgebouwd planetarium in Franeker. Eise is op 21 februari 1744 geboren in Dronrijp. Al op jonge leeftijd had hij belangstelling voor sterrenkunde. Toen hij 18 jaar was had hij al vier dikke boeken met sterrenkundige berekeningen volgeschreven. In 1768 trouwde Eise en ver huisde hij naar Franeker. Daar werd hij net als zijn vader wolkammer. Maar de sterrenkunde vergat hij niet!

Ejnar Hertzsprung De Deense astronoom Ejnar Hertzsprung (1873-1967) begon zijn loopbaan als chemisch ingenieur. Vanaf 1902 zette hij zijn carriëre voort in de sterrenkunde. In dat jaar begon hij te werken op de sterrenwacht van Kopenhagen. Van 1909 tot 1919 werkte hij op de sterrenwacht te Potsdam in Duitsland. In 1935 kwam hij naar Leiden. Daar volgde hij Willem de Sitter (1872-1934) op als directeur van de Leidse sterrenwacht. Van af 1920 was hij al buitengewoon hoogleraar aan de Leidse universiteit.

Wat voor kleur heeft het zonlicht? Geel zul je zeggen. Inderdaad, de zon is een gele ster. Toch geeft de zon ook rood licht. En blauw, en groen. Het rode licht van de zon kun je vaak goed zien. Bijvoorbeeld bij zonsondergang en zonsopkomst. De andere kleuren zijn niet zo gemakkelijk te zien. Daarvoor moet het zonlicht door een stukje geslepen glas vallen. Bijvoorbeeld een prisma. Je ziet dan alle kleuren van de regenboog.

Een elektron is een zéér klein, negatief geladen deeltje. De massa is slechts 0,000 000 000 000 000 000 000 000 000 913 gram. Het elektron is één van de bouwstenen van de atomen. Een atoom bestaat uit een kern en een aantal elektronen. De kern heeft een positieve elektrische lading. De elektronen zijn negatief geladen. Ze bewegen rond de kern met vreselijk grote snelheden: enkele duizenden kilometers per seconde!

Zéér kleine deeltjes, waaruit alle materie is opgebouwd. Zo bestaat elk atoom uit een hoeveelheid protonen, neutronen en elektronen. Het zijn de drie bekendste elementaire deeltjes. De natuurkundigen zijn lang op zoek geweest naar de opbouw van de atomen. Dat elk atoom uit drie soorten deeltjes be staat was al enige tijd bekend. Maar er zijn meer dan drie elementaire deeltjes. In de loop der jaren werden steeds meer van die deeltjes ontdekt.

Het periodiek systeem der elementen Een element is een stof, die uit slechts één soort atomen bestaat. Een heleboel verschillende stoffen ken je uit het dagelijks leven: hout, suiker, ijzer, water, goud, enz. Al die stoffen bestaan uit zeer kleine deeltjes, die atomen heten. Sommige stoffen bestaan uit een aantal verschillende atomen. Water bijvoorbeeld bestaat uit twee soorten atomen: vrij grote atomen, en twee keer zo veel kleinere atomen. Die atomen zitten steeds in groepjes bij elkaar.

Een ellips is een wiskundige figuur die de vorm heeft van een afgeplatte cirkel. Je kunt zelf een mooie ellips tekenen door een stukje touw te nemen, de uiteinden aan elkaar te knopen en het touwtje nu losjes om twee vast geprikte punaises te leggen. Vervolgens neem je een potlood waarmee je het draadje strak probeert te trekken. Als je zo helemaal rond beide punaises gaat ontstaat een ellips.

De schijnbare afstand (in graden) van een planeet tot de zon noemen we elongatie. Een ander woord dat je soms tegen komt is hoekafstand. Staat een planeet ten westen van de zon, dan spreken we van westelijke elongatie. De planeet komt dan vóór de zon op. Bij oostelijke elongatie staat de planeet natuurlijk ten oosten van de zon. Hij gaat dan na de zon onder. Ook de schijnbare afstand tussen een maantje en zijn planeet wordt elongatie genoemd.

Ander woord voor uitstraling. Een gaswolk in het heelal kan soms vlak bij enkele hete sterren staan. Het gas wordt dan erg heet. Uiteindelijk kan de temperatuur zo hoog worden, dat het gas zelf licht gaat uitstralen. We hebben het dan over de emissie van licht. We zeggen ook wel dat het gas licht emitteert. Zo’n lichtende nevel heet een emissienevel. Een mooi voorbeeld is de Orionnevel. Eigenlijk zijn het de atomen van het gas, die het licht uitstralen.