Schijngestalten
Als je de maan enkele dagen achtereen aan de hemel volgt, kun je duidelijk zien dat de maan langzaam maar zeker tussen de sterren doorschuift. Dit komt doordat de maan om de aarde draait. Na ongeveer één maand staat de maan weer op dezelfde plaats. De maan heeft dus ongeveer één maand nodig om rond de aarde te draaien. Hier komt het woord maand vandaan.
Het zal je opvallen dat de vorm van de maan steeds anders is.
Soms zie je de maan als een sikkel. Een andere keer is de maan helemaal rond. Dit worden de schijngestalten van de maan genoemd. Hoe dichter de maan bij de zon aan de hemel lijkt te staan, hoe minder je van de maan kunt zien. Staat de maan vanaf de aarde gezien in dezelfde richting als de zon, dan kunnen we de maan helemaal niet zien. We noemen dat Nieuwe Maan. Enkele dagen na Nieuwe Maan kun je in het westen, kort na zonsondergang een smalle maansikkel zien.
Het is dan Wassende Maan. Hoe verder de maan van de zon af komt te staan, hoe groter of voller de maan wordt. Bij Volle Maan is deze als een ronde verlichte schijf te zien.
De maan staat dan aan de andere kant van de hemel als de zon. Dus als de zon ondergaat, komt de Volle Maan op! Bij Eerste Kwartier is het rechter gedeelte van de maan verlicht. De zon staat dan rechts van de maan. Bij Laatste Kwartier staat de zon links van de maan. Nu wordt dus alleen maar het linker gedeelte van de maan verlicht.
Je kunt deze schijngestalten in een donkere ruimte zelf makkelijk nabootsen. Het enige wat je nodig hebt is een zaklantaarn, een tafel en een bal.
De zaklantaarn stelt de zon voor. Je legt die op de tafel.
Neem nu de bal en ga enkele meters van de tafel staan. Natuur lijk wel in het licht van de zaklantaarn. De bal stelt de maan voor. Je gezicht de aarde. Terwijl je met je gezicht naar de zaklamp staat houd je de bal recht voor je. In de richting van de lamp. De kant van de bal die je kunt zien wordt nu niet door de zaklamp verlicht. Wel de andere kant van de bal, maar die kun je niet zien. Het is Nieuwe Maan.
Nu draai je een kwart slag naar links. De lantaarn staat dan rechts van je. De bal houd je weer recht voor je. Je ziet nu, dat de rechterhelft van de bal door de lamp verlicht wordt. Het is Eerste Kwartier. Je draait nu weer een kwart slag naar links. De lamp kun je niet meer zien. Die staat nu achter je. Het is nacht geworden. Als je nu de bal weer recht voor je houdt, maar iets boven je hoofd, kun je zien dat de bal helemaal verlicht wordt. Tenminste de kant die naar jou is toegekeerd. Het is Volle Maan geworden. Opnieuw draai je een kwart slag naar links. De zaklamp staat nu links van je. De linkerhelft van de bal wordt nu verlicht.
Het is Laatste Kwartier. Als je nu nog een kwart slag naar links draait, sta je weer precies zoals je begonnen bent. Het is weer Nieuwe Maan.
Er is nóg een manier om te onthouden wanneer het nu Eerste Kwartier of Laatste Kwartier is. Bij Eerste Kwartier kunnen we van de halve maan de letter p maken. Het Franse woord premier betekent eerste en begint met de letter p. Als de linkerhelft van de maan verlicht wordt kunnen we van de halve maan een d maken. Het Franse woord dernier betekent laatste. Dit woord begint met de letter d.
Niet alleen de maan heeft schijngestalten. Ook de binnenplaneten Mercurius en Venus vertonen schijngestalten. Vooral bij de heldere planeet Venus zijn ze al makkelijk in een kleine kijker te zien.