Wagenwielstelsel
Het Wagenwielstelsel (ook wel Karrewielstelsel genoemd) is een heel merkwaardig sterrenstelsel. Het is te vinden in het sterrenbeeld Beeldhouwer. Dit sterrenbeeld komt in ons land echter nooit boven de horizon. De afstand van het Wagenwiel stelsel bedraagt ongeveer 500 miljoen lichtjaar. Het stelsel vertoont duidelijke sporen van een botsing met een ander stelsel. Zo heeft het stelsel een helder centrum dat omgeven is door een dubbele ring van stof, gas en sterren. Die zijn met het centrum verbonden via spaakachtige structuren waar aan de nevel zijn naam te danken heeft.
De vorm van het Wagenwielstelsel zou ontstaan zijn toen een spiraalstelsel in het midden werd doorboord door een ander kleiner stelsel. Deze kosmische ramp zou zo’n 200 miljoen jaar geleden gebeurd moeten zijn.
In sommige opzichten gedraagt het gas zich in het stelsel als het wateroppervlak van een vijver: als je er een steen - of beter: een ander sterrenstelsel - in gooit, ontstaan er cirkelvormige kringen die naar buiten bewegen. De «plons» in het Wagenwielstelsel veroorzaakte een dichtheidsgolf die het gas aan de buitenrand van zo'n kring opveegde. Waar de gasdichtheid het hoogst was ontstonden sterren.
De buitenste ring is blauw en rijk aan jonge sterren. De binnenste rand is echter geelachtig. Dat is opmerkelijk, want men dacht hier juist extra veel jonge - en dus blauwe sterren te vinden.
Met de Hubble Space Telescope zijn in 1996 opnamen gemaakt van het binnendeel van het stelsel. Dwars op de stofbanen in het stelsel vond men op de opnamen komeetachtige structuren.
Deze structuren zijn een paar honderd lichtjaar groot. Hun staarten hebben een lengte van meer dan duizend lichtjaar; de langste zelfs bijna 5000 lichtjaar! Zo'n «komeetkop» is waarschijnlijk een wolk van moleculair waterstof. De staarten bestaan uit gloeiend heet gas, mogelijk vermengd met jonge blauwe sterren. Hun komeetachtige uiterlijk hebben de structuren waarschijnlijk te danken aan botsingen tussen sneller en trager bewegende materie in het Wagenwielstelsel.
Bij een dergelijke botsing ontstaat een pijlvormige schokgolf die doet denken aan het kielzog van een schip. De «kometen» zouden met een snelheid van ruim een miljoen kilometer per uur door de hen omringende ruimte bewegen.